راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٦٦ - معناى جاه و حقيقت آن

مقام بر مال موجب مى‌شود كه مقام محبوبتر از مال باشد. مالكيّت بر دلها بر مالكيت اموال از سه نظر برترى دارد:

١- از طريق جاه به مال رسيدن آسانتر از رسيدن به جاه از طريق مال است.

بنابراين، عالم يا زاهدى كه برايش موقعيّتى در دلها مقرّر شده اگر قصد به دست آوردن مال كند برايش آسان است، زيرا اموال صاحبان دلها مسخّر دلهاست و به كسى بخشيده مى‌شود كه به كمال او معتقد است اما مرد پستى كه هيچ صفت كمالى ندارد هرگاه گنجى بيابد و جاه و موقعيّتى نداشته باشد، مال خود را نمى‌بخشد و مى‌خواهد با مال به موقعيّت برسد ولى برايش ممكن نمى‌شود. در اين صورت جاه و موقعيت وسيله‌اى است براى دستيابى به مال و هر كس صاحب مقام و موقعيت شود صاحب مال نيز مى‌شود، و هر كس صاحب مال باشد به هر حال صاحب مقام نمى‌شود از اين رو جاه و موقعيّت محبوبتر از مال است.

٢- مال در معرض فنا و نابودى است، چون به سرقت مى‌رود و غصب مى‌شود و شاهان و ظالمان در آن طمع مى‌كنند و نياز به نگهدارى و پاسدارى دارد و خطرهاى بسيارى بر آن وارد مى‌شود. اما هرگاه دلها تصرّف شود در معرض اين آفتها نيست و به يقين دلها گنجينه‌هاى اعتقاد است كه دزدان توان دزديدن آن را ندارند و دست غاصبان به آن نمى‌رسد. با دوام‌ترين مالها زمين و املاك كشاورزى است و انسان در آن از غصب و ظلم در امان نيست و از نگهدارى و مراقبت نيز بى‌نياز نمى‌باشد، اما گنجينه‌هاى دلها خود محفوظند و صاحب مقام از غصب و دزدى آنها در امان است. آرى دلها با دگرگون شدن و بد حالى و تغيير يافتن اعتقاد به صفات كمالى كه آن را تصديق كرده غصب مى‌شود و آن از امورى است كه دفعش آسان است و براى كسى كه اقدام به انجام آن كند به آسانى فراهم نمى‌شود.

٣- حكومت بر دلها گسترش و توسعه مى‌يابد و نياز به رنج و زحمت ندارد، زيرا