راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٥٢ - اوّلين صنف فريفتگان و مغروران علمايند

بيمارى بواسير و برسام دارد و در آستانه نابودى است، و محتاج است كه دارو را بشناسد و به كار بندد، پس به آموختن داروى استحاضه مشغول شود و شب و روز آن را تكرار كند با اين كه مى‌داند مرد است و حيض و استحاضه نمى‌شود، ولى مى‌گويد شايد زنى به بيمارى استحاضه گرفتار شود و از من بپرسد و اين كمال غرور و فريفتگى است همچنين است بيچاره‌اى كه خود را فقيه مى‌داند در حالى كه دوستى دنيا و پيروى از شهوات و حسد و تكبّر و ريا و ديگر مهلكات باطنى بر او مسلّط شده است و بسا پيش از توبه كردن و جبران گذشته، مرگ او را بربايد. پس خدا را در حالى ملاقات كند كه بر او خشمگين است ولى تمام اين كارها را ترك كند و به علم بيع سلم (پيش خريد) و اجاره و ظهار و لعان و جراحتها و ديه‌ها و ادعاها و بيّنه‌ها و كتاب حيض مشغول شود در حالى كه هرگز در عمرش براى خود به هيچ كدام آنها محتاج نمى‌شود و هرگاه ديگرى محتاج شود بسيارى از صاحبان فتوا هستند، پس به اين علوم مشغول مى‌شود و نسبت به آنها حرص مى‌ورزد، چرا كه در اين علوم مقام است و مال و رياست و شيطان او را فريب داده و خود نمى‌داند، زيرا اين شخص كه به نفس خود فريفته شده مى‌پندارد كه سرگرم يك واجب كفايى دينى شده و نمى‌داند كه مشغول شدن به واجب كفايى پيش از فراغت از واجب عينى گناه است اين در صورتى است كه نيّتش درست باشد و در فراگيرى فقه به قول خود قصد قربت كرده باشد زيرا اگر قصد قربت هم كرده باشد با مشغول شدن به آن از واجبات عينى كه پرداختن به اعضاء و دل خويش است روى گردانده است، اين غرور و فريفتگى او از نظر عمل است.

امّا فريفتگى او از نظر علم: در صورتى كه اين فقيه تنها به علم فتوا اكتفا كند و گمان كند كه علم دين همان است و علم به كتاب خدا و سنّت پيامبر (ص) را ترك كند و بر محدّثان طعنه بزند و بگويد: آنها رواياتى را نقل كرده و كتابهايى را مى‌خوانند كه نمى‌فهمند، و نيز علم تهذيب اخلاق را ترك كند و درك جلال و عظمت خود را رها