مردم رها مى‌شود و از اخلاصش نورهايى بر دلش بتابد كه سينه‌اش بدان باز شود و با آن برايش مكاشفات لطيفى گشوده شود كه بر انس وى به خدا و بيم او از مردم و پست شمردن دنيا و بزرگ شمردن آخرت افزوده شود و ديگر مردم در دل او جايى نداشته باشند و انگيزه ريا از وجودش برود و راه اخلاص برايش هموار شود. اين مطالبى كه ياد شده و آنچه در جلد اوّل آورديم داروهايى علمى است كه ريشه‌هاى ريا را از بيخ و بن بر مى‌كند.

امّا داروى عملى اين است كه نفس خود را به پنهان كردن عبادتها و بستن درها به هنگام عبادت عادت دهد، چنان كه درها به هنگام انجام فحشا بسته مى‌شود تا به آگاهى خدا از عبادتش قانع شود و نفس با او ستيز نكند كه علم غير خدا را بر عبادتش طلب كند.

روايت شده كه يكى از ياران ابو حفص حدّاد دنيا و اهل دنيا را نكوهش كرد. ابو حفص بدو گفت: چيزى را اظهار كردى كه بايد پنهان مى‌داشتى پس از اين با ما همنشين مشو.

وى اجازه اظهار اين اندازه را نداد چرا كه در ضمن نكوهش دنيا كمى ادعاى زهد در دنيا وجود دارد، پس هيچ دارويى براى ريا مانند پنهان داشتن عبادات نيست و اين كار در آغاز مجاهدتى سخت است و هرگاه مدّتى با سختى صبر كند دشواريش از بين مى‌رود و با رسيدن الطاف الهى و حسن توفيق و تأييد او بر بنده آسان مى‌شود ولى: إِنَّ الله لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ.«٩٥» پس مجاهدت از بنده است و هدايت از خدا، و بر بنده لازم است در رحمت خدا بكوبد و بر خداست كه در بگشايد: و الله لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ ... وَ إِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضاعِفْها وَ يُؤْتِ من لَدُنْهُ أَجْراً عَظِيماً.«٩٦»

مقام دوّم: دور كردن ريايى است كه در اثناى عبادت پديد مى‌آيد

و آموختن آن نيز لازم است، زيرا كسى كه با نفس خويش جهاد كند و ريشه‌هاى ريا را با قناعت و قطع‌

«٩٥» رعد / ١١: خداوند سرنوشت هيچ قوم (و ملتى ) را تغيير نمى دهد مگر اين كه آنها خود را تغيير دهند.

«٩٦» نساء / ٤٠: و اگر كار نيكى باشد آن را مضاعف مى كند و از نزد خود پاداش عظيمى (در برابر آن ) مى دهد.