راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٣٦ - شرح چيزى كه به آن تكبّر مىشود

جايگاه پليدى خواهد داشت و نتيجه‌اش خوب نخواهد بود و خيرى در آن ظاهر نمى‌شود. وهب براى اين مورد مثلى زده و گفته است: علم همانند باران است كه از آسمان شيرين و زلال نازل مى‌شود و ريشه‌هاى درختان از آن مشروب مى‌شوند و بر اساس طبيعت درخت، ميوه آن شيرين‌تر يا تلختر مى‌شود. پس بر تلخى درخت تلخ و شيرينى درخت شيرين افزوده مى‌شود علم نيز چنين است، مردمان آن را حفظ مى‌كنند و به اندازه همّتها و خواهشهايشان در آن تغييراتى مى‌دهند، پس بر تكبّر متكبّر و تواضع متواضع مى‌افزايد، و به اين دليل كه هرگاه جاهلى همّتش تكبّر باشد و عامل تكبّر را كه علم است بيابد بر تكبّرش افزوده مى‌شود و اگر انسانى در عين جاهل بودن از خدا بترسد و بر علمش افزوده شود مى‌داند كه حجّت (خدا) بر او محكمتر شده است و در نتيجه بيم و مهربانى و تواضعش بيشتر مى‌شود. در اين صورت علم از بزرگترين امورى است كه بدان تكبّر مى‌شود، از آن رو خداى متعال به پيامبرش (ص) مى‌فرمايد: وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ من الْمُؤْمِنِينَ«١١١»، و فرمود: وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا من حَوْلِكَ«١١٢». و خداى متعال اولياى خود را توصيف كرده و فرموده است: أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ«١١٣». از اين رو پيامبر خدا (ص) در روايتى كه عبّاس نقل كرده فرموده است: «گروهى هستند كه قرآن مى‌خوانند و گلوهايشان تجاوز نمى‌كند و مى‌گويند ما قرآن مى‌خوانيم پس چه كسى بهتر از ما قرائت مى‌كند و داناتر از ماست.

سپس آن حضرت به يارانش توجّه كرده و فرمود: اى امّت (اسلام) آنان از شمايند، آنان آتشگيره‌هاى دوزخند».«١١٤» به همين جهت گفته شده: «عالمان جبّار نباشيد كه علمتان با جهلتان برابرى نكند». خذيفه با گروهى نماز گزارد و چون سلام داد گفت: امامى جز