آيا شگفتى و شادمانى تو به اين است كه خزانه‌دار كليدها را به تو داده يا به اين است كه دست دراز كرده و آن را برداشته‌اى؟ پس ترديد نداشته باش كه آن را نعمتى از سوى خزانه‌دار مى‌دانى، زيرا زحمت دراز كردن دست به طرف گنج براى گرفتن مال نزديك است و تنها تمام كار در اين است كه كليدها را خزانه‌دار تحويل تو داده است. همچنين هر گاه قدرت آفريده شود و اراده قطعى مسلّط شود و انگيزه‌ها تحريك شود و موانع براى تو برطرف گردد تا آنجا كه همه موانع را برطرف سازد و انگيزه‌ها را در اختيارت قرار دهد در اين صورت عمل بر تو آسان مى‌شود و تحريك انگيزه‌ها و برطرف كردن موانع و فراهم ساختن وسايل تمام از خداى متعال است و هيچكدام از تو نيست بنابراين از عجايب است كه به خودت عجب كنى و به كسى كه همه چيز از اوست عجب نكنى و در اين كه لطف و كرامت كرده و تو را بر بندگان فاسق خود برگزيده است عجب نكنى، زيرا خداوند انگيزه‌هاى فساد را بر فاسقان مسلّط و از تو دور ساخته است و همنشينان بد و آنها كه به بدى فرامى‌خوانند بر آنها مسلّط و از تو دور كرده است و وسايل شهوت و لذّت را در اختيار آنها گذاشته و از تو بركنار داشته است انگيزه‌هاى كار خير را از آنان دور ساخته ولى تو را بر آن مسلّط ساخته تا انجام خير براى تو ميّسر شود و انجام كار شرّ بر آنها آسان. خداوند تمام اين كارها را بدون اين كه قبلا تو زمينه‌اى فراهم كرده باشى و يا گناهى از فاسق گنهكار سر زده باشد نسبت به تو انجام داده بلكه تو را برگزيد و به لطف خويش مقدّم داشت و گنهكار را به عدل خود دور ساخت و دچار شقاوت كرد. پس عجب كردنت به خود چقدر شگفت‌آور است. بنابراين قدرت خود را متوجّه شى‌ء مورد قدرت نمى‌سازى جز با انگيزه‌اى كه خدا بر تو مسلّط ساخته و نمى‌توانى با آن مخالفت كنى و اگر كارى انجام مى‌دهى گويى خدا تو را به آن كار ناگزير ساخته است پس شكر و منّت از اوست نه از تو. بزودى در كتاب توحيد و توكّل در شرح پياپى بودن علّتها و معلولها مطلبى خواهد آمد كه با آن روشن مى‌شود كه جز خدا فاعلى و به غير او خالقى‌