راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٦٤ - شرح انگيزههاى تكبّر و عوامل محرّك آن

از بين برود و تواضع در دلهايشان جايگزين شود، ديگر مردم نيز به سجده مأمور شدند، چرا كه ركوع و سجود و بر پا ايستادن عملى است كه تواضع آن را ايجاب مى‌كند.

همچنين كسى كه خود را شناخته بايد دقت كند و كارهايى را كه تكبّر اقتضا مى‌كند مخالف و نقيض آن را انجام دهد تا تواضع خوى او شود، زيرا دلها فقط با علم و عمل داراى اخلاق ستوده مى‌شوند، به اين دليل كه ارتباط ميان دل و اندامها پنهان است و نيز راز ارتباطى كه ميان جهان طبيعت و عالم ارواح وجود دارد آشكار نيست و قلب از عالم ملكوت و ارواح است. مرحله دوم در مورد عارض شدن تكبّر به وسيله عوامل هفتگانه ياد شده است و ما در كتاب نكوهش مقام گفتيم كه كمال حقيقى همان علم و عمل است كه بر عالم دشوار است كه تكبّر نورزد ولى ما راه درمان را در تمام عوامل هفتگانه از طريق علم و عمل نقل خواهيم كرد.

عامل اول: تبار است پس بر هر كسى كه از سوى نسب و تبار تكبّر عارض شود لازم است قلب خود را با شناخت دو مطلب درمان كند:

١- بداند كه اين عمل نادانى است از اين نظر كه تكبّر ورزيدن به كمال ديگران است از اين رو گفته‌اند:

لئن فخرت بآباء ذوى شرف *** لقد صدقت و لكن بئس ما ولدوا«١٤٨»

بنابراين كسى كه به تبار تكبّر مى‌ورزد اگر خود صفات پستى داشته باشد، پستى خود را از كجا مى‌تواند با كمال ديگران جبران كند. بلكه اگر شخصى كه به او منتسب است زنده باشد او را مى‌سزد كه بگويد: فضيلت از آن من است، تو كيستى؟ تو كرمى (اسپرم) هستى كه از بول (منى) من آفريده شده‌اى، آيا بر اين اعتقادى كه كرم آفريده‌