راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٤٠ - شرح رياى خفى كه از حركت مورچه پنهانتر است

حمل مى‌شود كه قصد ريا با قصد ثواب برابر باشد يا بيشتر از آن باشد. امّا هرگاه نسبت به ثواب ضعيف باشد ثواب زكات و ديگر اعمال بكلّى از بين نمى‌رود و سزاوار نيست كه نماز باطل شود و نيز بعيد نيست كه گفته شود: چيزى كه بر بنده واجب شده نمازى است كه خالص براى خدا باشد و خالص آن است كه به هيچ چيز آلوده نشود. بنابراين با آلودگى ريا موجب اداى واجب نمى‌شود و در اين مورد خدا داناست و ما در كتاب اخلاص سخنى كامل‌تر از آنچه در اينجا نقل كرديم آورديم. به آنجا رجوع كنيد. اين بود ريايى كه پس از ورود به عبادت عارض مى‌شود خواه پيش از فراغت باشد يا پس از آن.

قسم سوّم ريايى است كه با نيّت عبادت مقارن است، يعنى نماز را با قصد ريا شروع كند. پس اگر به همان حال نماز را تمام كند تا سلام دهد در اين كه معصيت‌كار است و به نمازش اعتنايى نمى‌شود اختلافى نيست، و اگر در بين نماز پشيمان شود و استغفار كند و قبل از تمام كردن نماز از آن قصد برگردد در آنچه بر او لازم آيد سه قول است: گروهى گفته‌اند: با قصد ريا نمازش باطل است و بايد اعاده كند و گروهى گفته‌اند: اعاده افعال مانند ركوع و سجود لازم است ولى اعاده تكبيرة الاحرام لازم نيست زيرا ريا خطور قلبى است و به تكبيرة الاحرام صدمه‌اى نمى‌زند و گروهى گفته‌اند: اعاده بر او لازم نيست بلكه در دل طلب آمرزش كند و عبادت را با اخلاص به پايان ببرد و توجّه به پايان عمل است چنان كه اگر با اخلاص شروع مى‌كرد و با ريا به پايان مى‌برد عملش باطل مى‌شد.

عمل ياد شده را به جامه‌اى سفيد تشبيه كرده‌اند كه به نجاست عارضى آلوده شود و هرگاه نجاست برطرف شود به حال اوّل برمى‌گردد. از اين رو گفته‌اند: نماز و ركوع و سجود بايد فقط براى خدا باشد و اگر كسى براى غير خدا سجده كند كافر است، ولى عارضه ريا به آن نزديك شده است پس اگر با توبه و پشيمانى برطرف شد و به حالتى در آمد كه به ستايش و نكوهش مردم اهميّت نداد نمازش صحيح است، و اعتقاد دو گروه‌