راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٩٢

اجر دارد در حالى كه فريفته‌اند، زيرا برترى مجلس ذكر براى اين است كه انسان را به خير ترغيب مى‌كند و اگر ميل و رغبت به كار خير برنينگيزد در آن خيرى نيست و ميل به كار خير از آن نظر ستوده است كه انسان را به عمل وامى‌دارد پس اگر نتواند آدمى را به كار و عمل وادار سازد در رغبت به عمل خيرى نيست و سخنى را كه براى ديگرى ايراد مى‌كند در صورتى كه در او تأثير نكند ارزشى ندارد. بسا كه يكى از اين گروه به موعظه‌اى كه مى‌شنود و فضيلت حضور در مجلس و فضيلت گريستن فريفته شود، و بسا كه حالت دل نازكى همانند زنان به او دست دهد و بگريد، و بسا كه سخنى ترس‌آور بشنود و فقط دستهايش را بر هم بكوبد و بگويد: اى سلام مرا در امان بدار يا به خدا پناه مى‌برم يا سبحان الله بگويد و پندارد كه تمام خوبيها را به جاى آورده است در حالى كه فريفته است، و همانا مثل او مثل مريضى است كه در مجلس پزشكان حاضر شود و سخنان آنها را بشنود يا گرسنه‌اى كه در نزد كسى حاضر مى‌شود كه غذاهاى لذيذ را وصف مى‌كند در حالى كه اين كار، بيمارى و گرسنگى مريض و گرسنه را برطرف نمى‌سازد. همچنين شنيدن وصف عبادات، بدون عمل كردن به آنها دردى را دوا نمى‌كند، و هر موعظه‌اى كه صفتى از صفاتت را تغيير ندهد به طورى كه موجب تغيير كارهايت شود و سخت يا اندكى به خدا روى بياورى و از دنيا روى بگردانى اين موعظه بر تو حجّتى است و هرگاه آن را وسيله‌اى براى خودت بدانى فريفته خواهى بود.

پرسش و پاسخ‌

اگر بگوييد: آنچه در مورد راههاى ورود غرور نقل كرديد امورى است كه هيچ كس از آن رهايى ندارد و نمى‌توان از آن پرهيز كرد، و اين موجب نااميدى مى‌شود زيرا هيچ يك از افراد بشر نمى‌تواند از اين آفتهاى نهانى دورى جويد.

مى‌گوييم: هرگاه همّت انسان در چيزى به سستى گرايد اظهار نااميدى مى‌كند و آن‌