راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٣٥ - شرح رياى خفى كه از حركت مورچه پنهانتر است

مى‌گوييم اولا: هر شادمانى نكوهيده نيست، بلكه شادمانى دو قسم است ستوده و نكوهيده امّا شادمانى ستوده چهار قسم است.

١- قصد عابد پنهان داشتن عبادت و اخلاص براى خدا باشد ولى چون مردم از آن آگاه شوند بداند كه خدا آنها را بر آن آگاه ساخته و حالات پسنديده بنده را بر آنها آشكار ساخته است و آن را توجّه و لطف خدا به خود مى‌داند، چرا كه خدا عبادت و معصيت را پنهان مى‌سازد آنگاه خدا گناه او را مى‌پوشاند و عبادتش را آشكار مى‌كند و لطفى بالاتر از پوشاندن عمل زشت و آشكار ساختن عمل نيكو نيست. پس شادمانى او به اين است كه خدا به او نظر خوب دارد و به ستايش مردم و منزلت يافتن در دل آنها نظرى ندارد خداى متعال مى‌فرمايد: قُلْ بِفَضْلِ الله وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا.«٨٥» و گويى برايش آشكار شده كه عمل او در پيشگاه خدا مقبول واقع شده و از آن شادمان است.

٢- اين كه خدا عمل پسنديده او را در دنيا آشكار و عمل زشت او را پنهان داشته دليل بر آن مى‌داند كه در آخرت نيز با او چنين كند، زيرا رسول خدا (ص) فرموده است:

«خدا هيچ گناهى را در دنيا بر بنده‌اى نپوشاند مگر اين كه در آخرت نيز آن گناه را بر او بپوشاند.»«٨٦» پس در حالت اوّل شادمانى به مقبول واقع شدن عمل او در حال بدون توجّه به آينده است و در حالت دوّم توجّه به آينده (مقبوليّت در آخرت) است.

٣- شادمانى‌اش از اطّلاع مردم بر عباداتش براى اين باشد كه مردم در عبادت به او تأسى جويند و ثوابش چند برابر شود، در نتيجه يك پاداش براى آشكار شدن عبادت و پاداش ديگر براى پنهان داشتن عبادتش دريافت مى‌كند، و به هر كس در عبادتى اقتدا شود وى در ثواب اقتدا كنندگان شريك است بى‌آن كه چيزى از ثواب آنها كاسته شود و انتظار اين ثواب شايسته است كه موجب شادمانى شود زيرا آشكار شدن نشانه‌هاى‌