روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٣٨

بنهاد اين خانه را،و اين شرف،بيت المقدّس را نيست.

لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبٰارَكاً وَ هُدىً لِلْعٰالَمِينَ -الى قوله: غَنِيٌّ عَنِ الْعٰالَمِينَ ،خداى تعالى در اين آيات هفت فضيلت بر شمرد كعبه را كه هيچ از آن بيت المقدّس را نيست ردّ بر جهودان.

علما خلاف كردند في تأويل قوله: أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنّٰاسِ .بعضى گفتند:

مراد آن است كه اوّل بقعه‌اى كه از [١]زمين بر روى آب پديد آمد [٢]،و خداى تعالى بيافريد زمين كعبه بود از كفي سفيد [٣].پس از آن به دو هزار[سال] [٤]زمين آفريد، يعنى فرمود تا از زير زمين خانه كعبه،بيرون آوردند،و اين قول عبد اللّه عمر است و مجاهد و قتاده و سدّى.بعضى دگر گفتند:مراد آن است كه اوّل خانه[كه] [٥]بر روى زمين نهادند [٦].

روايت كرده‌اند كه:زين العابدين علىّ بن الحسين را پرسيدند از سبب طواف [٧]،گفت:خداى تعالى در زير عرش خانه‌اى بنهاد كه آن را بيت المعمور گويند،آنگه خداى تعالى در سورة الطّور ذكر كرد كه: وَ الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ [٨]،و فرشتگان را فرمود تا گرد آن طواف كنند،و طواف عرش رها كنند تا برايشان آسان‌تر باشد.آنگه فرشتگان زمين را بفرمود تا برابر آن در زمين [٩]آنجا كه امروز خانه كعبه است خانه‌اى بنا كردند بر شكل آن بر طول [١٠]و عرض بكردند و نامش ضراح [١١]نهاد،و آنان را كه در زمين بودند از خلقان او بفرمود تا گرد آن طواف مى‌كردند،چنان كه