روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٢٩ - ترجمه
و وجهى دگر آنكه:و نجعله رسولا،و لكن بيفگند لدلالة الكلام عليه-چنان كه شاعر گفت:
علفتها تبنا و ماء باردا.
و وجهى ديگر زجّاج گفت:و يكلم [١]النّاس في المهد رسولا،حال باشد از «يكلّم» [٢].
[و وجهى ديگر اخفش گفت،و او،مقحم است،و تقدير آن است: وَ يُعَلِّمُهُ الْكِتٰابَ رسولا،و«رسولا»حال باشد از] [٣]،«يعلّمه».و اوّل پيغامبران بنى اسرايل يوسف بود،و در [٤]آخرشان عيسى [٥]-عليه السلام.
انس مالك روايت كند از رسول-عليه السلام-[كه] [٦]گفت:مرا براثر هشت هزار پيغامبر فرستادند،چهار هزار از بنى اسرايل.
أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ ،همزه براى آن مفتوح كرد [٧]كه تعلّق دارد به«رسولا»،و گفتهاند:به تقدير«با»،اى بأنّي،يا«لام»،اى لأنّي.و محلّ او بر اين دو قول بازپسين جرّ بود،و بر قول اوّلى [٨]نصب.
بِآيَةٍ ،اى بدلالة و بينة و معجزة من آيتى و دليلى و معجزهاى آوردهام [٩]به شما.
چون عيسى اين بگفت،ايشان گفتند:و آن آيت كدام است؟گفت: أَنِّي أَخْلُقُ ،نافع خواند به كسر همزه،«انّي»على الاستيناف،و باقى قرّاء خواندند على البدل من قوله: أَنِّي قَدْ جِئْتُكُمْ .
أَخْلُقُ لَكُمْ [١٠] ،خلق تصوير و تقدير است نه خلق احداث،براى آنكه بر فعل [١١]اجسام جز خداى-جلّ جلاله-قادر نيست،من بكنم براى شما [١٢]مرغى از گل.
[١] .وز،آج،لب،فق،مب،مر:يكلمه.
[٢] .كذا:در مج،آج،لب،فق،مر،با توجه به وز تصحيح شد.
[٣] .مج،آج،لب،فق،مر:ندارد،با توجه به وز افزوده شد.
[٤] .همه نسخه بدلها«در»:ندارد.
[٥] .مج:موسى،با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٦] .مج:ندارد،با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[٧] .وز،دب،مب:بكرد.
[٨] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:اول.
[٩] .مر:آوردم.
[١٠] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:انى اخلق.
[١١] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:خلق.
[١٢] .وز:برا شما،دب،آج،لب،فق،مب:بر شما.