روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨٢ - ترجمه

سعيد جبير گفت:مسلمانان عادت داشتندى كه صدقه به درويشان اهل ذمّت دادندى.چون درويشان مسلمانان [١]بسيار شدند آن بازگرفتند،خداى تعالى اين آيت فرستاد: لَيْسَ عَلَيْكَ هُدٰاهُمْ .

وَ لٰكِنَّ اللّٰهَ يَهْدِي مَنْ يَشٰاءُ ،مراد به«هدى»در آيت توفيق و لطف است كه به خداى تعالى تعلّق دارد كه عند آن بنده ايمان آرد تا نزديكتر باشد.اين بر رسول نيست،بر خداست،[و اين] [٢]خود رسول نتواند كرد.و مراد به«هدى»بيان و دعوت نيست،كه هدى [٣]بيان و دعوت بر رسول است.

عمر عبد العزيز روايت كند كه يك روز [٤]عمر خطّاب پيرى را ديد از اهل ذمّت كه بر در سرايى سؤال مى‌كرد.عمر گفت:انصاف نيست كه ما از تو جزيت مى‌ستديم تا جوان بدى،چون پير شدى صدقه به تو ندهيم،آنگه اجرايى پديد كرد از بيت المال،خداى تعالى گفت:هداى مردمان كه ايمان دارند يا ندارند [٥]بر تو نيست،و لكن خداى تعالى هدايت دهد از باب الطاف و توفيق آن را كه خواهد.

وَ مٰا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ ،و آنچه شما نفقه كنى از مال براى خود كنى.

«ما»هم جزاى است براى آن [٦]در جوابش«فا»بازآمد. وَ مٰا تُنْفِقُونَ إِلاَّ ابْتِغٰاءَ وَجْهِ اللّٰهِ ،اين«ما»نفى است،و شما نفقه جز براى خداى نمى‌كنى [٧].و مراد به «وجه»در آيت رضاى خداست.

وَ مٰا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ ،«ما»اين جا [٨]نيز مجازات راست، يُوَفَّ إِلَيْكُمْ جزاى اوست [٩]براى آن هر دو مجزوم است،و آنجا كه«ما»[حرف] [١٠]نفى است،«نون»بر جاى است،و اين دو جاى ساقط است به جزم شرط و جزاء هرچه نفقه كنى از مال جزا [١١]و مكافات آن تمام بدهند شما را. وَ أَنْتُمْ لاٰ تُظْلَمُونَ ،اى