روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٤٤
گريزد او را تعرّض نكنند در حرم،و لكن طعام و شراب بر او تنگ كنند تا بهضرورت بيرون آيد،آنگه حدّ بر او برانند.و اگر آن خيانت [١]در حرم كند همان جا حدّ بر او برانند لانتهاكه حرمة الحرم.
و قولى[٤٤٣-پ]دگر آن است كه:و من دخله و هو على هدى من ربّه و بصيرة من دينه كان آمنا،اى صار آمنا في القيامة من النّار،هركه در آنجا شود به شرايط خود در قيامت از آتش دوزخ ايمن باشد.
بعضى دگر گفتند:مراد آن است كه در جاهليّت هركه در آنجا شدى از غارت و قتل ايمن شدى،و چون اسلام آمد الّا حرمت نيفزود آن را.
ابو الجلد به عبد اللّه عبّاس نوشت كه:اوّل كس [٢]كه پناه با حرم داد ماهيان كوچك و بزرگ بودند،كوچك از بزرگ و بزرگان [٣]از طوفان.
قولى دگر آن است:هركه او آن سال كه رسول-عليه السلام-عمره قضا كرد با رسول اللّه در آنجا شد ايمن است،بيانه قوله: لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرٰامَ إِنْ شٰاءَ اللّٰهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ [٤].
و قولى دگر آن است كه:لفظ خبر است به [٥]معنى امر،اى من [٦]دخله فامنوه، آنكس كه در آنجا شود ايمنش بايد داشت،چنان كه گفت: فَلاٰ رَفَثَ وَ لاٰ فُسُوقَ وَ لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ [٧]،[اى لا ترفثوا في الحج] [٨]و لا تفسقوا و لا تجادلوا.
ضحّاك گفت:من دخله حاجّا كان آمنا من الذنوب الّتى اكتسبها [٩]قبل ذلك،هركه در آنجا شود از گناهان كرده ايمن شود.
جعفر بن محمّد الصّادق-عليهما السلام-گفت:
من دخله على الصفا كما دخله الانبياء و الاولياء كان آمنا من عذاب الله ،هركه باصفا در او شود چنان
[١] .آج:جنايت.
[٢] .آج،لب،فق،مب،مر:كسى.
[٣] .آج،لب،فق،مب،مر:بزرگ.
[٤] .سوره فتح(٤٨)آيه ٢٧.
[٥] .وز،دب،آج،لب،فق،مب،مر:و.
[٦] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:و من.
[٧] .سوره بقره(٢)آيه ١٩٧.
[٨] .مج،وز:ندارد،با توجّه به دب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[٩] .مج:اكتتبها،با توجّه به وز تصحيح شد.