روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٤٣
قرائت عامه تقدير چنين باشد:فيه آيات بينات منها مقام ابراهيم،و رفع او بر ابتدا باشد.
فِيهِ آيٰاتٌ بَيِّنٰاتٌ .در اين خلاف كردند،بعضى گفتند:مراد به«آيات»مشاعر و معالم است كه آنجا هست از حجر اسود [١]و اركان و حطيم و زمزم و جز آن،و بعضى دگر گفتند:مراد به آيات علاماتى[و دلالاتى است كه] [٢]حقتعالى نهاد آن را كه دليل شرف كعبه مىكند جارى مجرى معجز [٣]از آن جمله آن است كه دهچندان و بيست چندان و صدچندان مردم كه در آنجا گنجند در جاى مثل آن،در آنجا شوند و بر ايشان تنگ نشود تا همه نماز كنند و مقصود خود حاصل كنند.دگر آن [٤]چندان مرغ از كبوتر و جز آن گرد خانه مىپرند [٥]و يكى ايشان [٦]به سر [٧]خانه نپرد.
دگر آنكه هيچ مرغى در مسجد ذرق نيفكند،و نه بر بام خانه و نه بر زير بام و ديوار [٨].
دگر آنكه جمار با آنكه هر سال چندين هزار هزار خلق سنگ به او اندازند زياده نشود،و اگر جاى ديگر بودى هريكى كوه [٩]شده بودى.دگر آنكه شفاى بيماران در او باشد.دگر آنكه هر جبّار كه قصد آن كرد،خداى تعالى هلاكش بر آورد و تعجيل عقوبت كرد او را.
مَقٰامُ إِبْرٰاهِيمَ ،اختلاف اقوال در مقام ابراهيم بگفتيم در سورة البقره.
وَ مَنْ دَخَلَهُ كٰانَ آمِناً ،در او چند قول گفتهاند:يكى آنكه تا در حرم باشد ايمن شود ازآنكه كس او را نرنجاند،اگر مرد قاتل پدر و برادر [١٠]را ببيند در حرم، شرع [١١]مىفرمايد تا تعرّضش نكند و نرنجاند [١٢]او را،و هركه خيانتى [١٣]كند و در حرم
[١] .مب،مر:حجر الاسود.
[٢] .مج:ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[٣] .مر:معجزات.
[٤] .دب+كه،آج،لب،فق،مب،مر:ندارد.
[٥] .مج:مىپردند،آج،لب،فق،مب:مىپروازند،مر:در پروازند،با توجّه به وز تصحيح شد.
[٦] .آج،لب،فق،مب،مر+تنگ نشود.
[٧] .آج،لب،فق،مب+آن.
[٨] .دب،و نه بر بام ديوار،آج،لب،فق،مب،مر:و نه بر ديوار.
[٩] .آج،لب،فق،مب،مر:بودى كوهى.
[١٠] .مر+خود.
[١١] .مر:صاحب شرع.
[١٢] .مب:نكنند و نرنجانند.
[١٣] .آج،لب:جنايتى.