و محمّد جرير گفت:يهلكونكم،مراد به اضلال اهلاك است،و اصل اضلال خود هلاك [١]بود،من قولهم:ضلّ الماء في اللّبن،و منه قوله: أَ إِذٰا ضَلَلْنٰا فِي الْأَرْضِ [٢]، اى اهلكنا،و قال الاخطل:

كنت القذى في جوف اكدر مزبد قذف الأتىّ به فضلّ ضلالا
وَ مٰا يُضِلُّونَ إِلاّٰ أَنْفُسَهُمْ وَ مٰا يَشْعُرُونَ ،و ايشان به اين كه مى‌كنند جز اضلال و اهلاك خود نمى‌كنند و نمى‌دانند،يعنى وبال آن و مضرّت آن عايد است به ايشان، [و تمنّاى ايشان] [٣]در ضلال [٤]و ضياع است كه اينان دعوت ايشان [٥]قبول نخواهند كردن،و به عاقبت،عقاب اين [٦]اضلال و اغوا بر ايشان خواهد بودن،چون چنين باشد به خود زيان كرده باشند.

و رمّانى گفت:«تمنّا»تقرير چيزى باشد در نفس كه دل به آن تقرير خوش گردد،و درست آن است كه:تمنّا از اقسام كلام است و معنى به راسه نيست به دليل آن‌كه عرب آن را در اقسام كلام شمرده‌اند،و هو قول الرّجل:ليت الشّىء كان، وليته [٧]لم يكن،و هم بر صحيح افتد،و هم بر محال [٨].

يٰا أَهْلَ الْكِتٰابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآيٰاتِ اللّٰهِ ،اى جهودان و ترسايان!چرا به آيات خداى كافر مى‌شويد [٩]؟بعضى گفتند:مراد قرآن است.بعضى دگر گفتند:مراد آياتى است از تورات كه در او نعت و صفت محمّد است. وَ أَنْتُمْ تَشْهَدُونَ ،و شما گواهى مى‌دهيد [١٠]كه نعت و صفت او در تورات و انجيل هست [١١].

و«لم»اصل او«لما»بوده است،«ما»استفهامى [١٢]و چون حرف جرّ در او

[١] .مر:اهلاك.

[٢] .سوره سجده(٣٢)آيه ١٠.

[٣] .مج،ندارد،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٤] .دب،آج،فق،مب:اظلال.

[٥] .دب،آج،لب،فق+را.

[٦] .مب:و.

[٧] .مج:ليت،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٨] .دب،آج،لب،فق+قوله تعالى.

[٩] .دب،آج،لب،فق:مى‌شوى/مى‌شويد.

[١٠] .دب،آج،لب،فق:مى‌دهى/مى‌دهيد.

[١١] .فق:است.

[١٢] .مب،مر:استفهام.