نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتٰابَ بِالْحَقِّ ،ابراهيم بن ابى عبله خواند به تخفيف:نزل عليك الكتاب بالحقّ،چنان كه فعل لازم باشد و كتاب فاعل.براى آن گفت:«نزل»،كه خداى تعالى آيت از پس آيت و سورت از پس سورت فرستاد،و تفعيل تكثير فعل باشد،و مراد به«كتاب»قرآن است باتّفاق. بِالْحَقِّ ،به‌درستى و راستى. مُصَدِّقاً ،به راست‌دارنده،و نصب او بر حال است[از مفعول] [٢]. لِمٰا بَيْنَ يَدَيْهِ ،آن را كه پيش اوست از [٣]كتابها و پيغامبران و شرايع ايشان.

وَ أَنْزَلَ التَّوْرٰاةَ وَ الْإِنْجِيلَ ،براى آن در حقّ تورات و انجيل«انزال»فرمود و «تنزيل»نگفت كه،آن كتابها به‌يك‌بار فرود آمد.

و اصل«تورات»به نزديك بصريان«و ورية»بوده است على وزن فوعله مثل دوخله و حوقله،«واو»اوّل را«تا»كردند،و«يا»ى مفتوحة را«الف»كردند توراة گشت،و در كتبت [٤]«يا»نوشتند،تا دانند كه اصل او«يا»بوده است.

كوفيان گفتند [٥]:وزن او تفعله است مثل توصية و توفية،«يا»را با«الف» كردند چنان كه طىّ كنند كه:جارية [٦]جاراة گويند،و ناصية را ناصاة گويند.و اصل او من ورى الزّند اذا خرج ناره،چون آتش بيرون آيد از آتشزنه ورى گويند، قال اللّه تعالى: أَ فَرَأَيْتُمُ النّٰارَ الَّتِي تُورُونَ [٧]،اى تخرجونها من الزّند،قال اللّه تعالى:

[٢] [١] .اساس:ندارد،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٣] .اساس:به صورت«آن»هم خوانده مى‌شود.

[٤] .مج،دب،آج،لب،فق،مب،مر:كتب،وز:كتبه.

[٥] .مج+اصل تورية است على،وز،دب،آج،لب،فق،مب،مر+اصل او تورية است على.

[٦] .چاپ شعرانى(٤٣٧/٢)+را.

[٧] .سوره واقعه(٥٦)آيه ٧١،اساس:تورونها،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها و ضبط قرآن مجيد تصحيح شد.