ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٩ - دوازده - حريت معلول اعتلاى همت و اختيار جلوهء عالى آن در مسير تصعيد كمالى حيات

در تفسير چند كلمه كه در مفهوم آزادى بكار مى روند ، متذكر مى شويم . [١] ١ - يله و رها - اين حالت گوياى برداشته شدن قيد و زنجيرى است كه بر انسان يا بعدى از ابعاد وى زده شده است ، خواه اين قيد و زنجير جسمانى عينى بوده باشد ، يا قرار دادى كه در روابط اجتماعى از ناحيه حق بر شخصيت انسان بسته مى شود .
٢ - آزادى - عبارتست از قدرت انتخاب يكى از چند موضوع كه در پيش روى انسان قرار گرفته است . چنانكه از توصيف آزادى بر مى آيد ، اين حالت مهمتر و عالىتر از حالت اول است كه فقط يله و رها گشتن از قيد و زنجير بسته شده بر انسان مى باشد ، اگر چه قدرت انتخاب يكى از چند موضوع را كه براى وى مطرح است نداشته باشد . اين مفهوم از آزادى است كه در قلمرو اجتماعى و سياسى و عقيدتى و بيان مطرح مى گردد .
٣ - اختيار - عبارتست از بهره بردارى از آزادى در تحصيل خير و كمال توصيفى كه اين جانب در تعريف اختيار نموده‌ام ، بدينقرار است : « نظاره و سلطهء شخصيت خير طلب به دو قطب مثبت و منفى كار » اگر از قيد خير طلب صرفنظر كنيم ، توصيف مزبور مخصوص همان آزادى است كه بيان نموديم .
٤ - آزادگى - اين اصطلاح در فارسى همان معنى را دارد كه اصطلاح حريت در عربى وقتى كه گفته مى شود : هو رجل من الأحرار ( او مردى است از احرار ) .
يعنى آزاد از قيد و بند ذلت و فرومايگى و كثافات هوى و هوسهاى نفسانى و شيطانى و آزاد از بردگى لذايذ و سودجوئىها و ديگر مختصات خودخواهيها .
مفهوم حريت بقدرى با عظمت است كه حكيم سنائى در بارهء آن مى گويد :
< شعر > منشأ عشق ، جان حر باشد مرد كشتى چه مرد دريا شد < / شعر >

[١] . اين چند اصطلاح را در مجلدات قبلى آورده‌ايم ، ولى در اين مبحث كه بررسى مشروحى در بارهء حريت انجام مى گيرد ، آنها را مفصلتر مطرح مى كنيم .