ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٧ - نتيجهء سوم - سازندگى اجتماع

گام بالاتر بگذارى ، با آن [ موجودى ] خداوندى كه تفكرات در بارهء او حيران است ، مجاور خواهى گشت ) .
مسلم است كه استقامت در برابر عوامل متزلزل كننده كه لذائذ و آلام شديد از با اهميتترين آنها است و برتر رفتن از مقتضيات آن عوامل بدون علو همت امكان پذير نخواهد بود . براى بوجود آمدن علو همت ، عظمت گرائى كه در نهاد آدمى وجود دارد ، بايد به فعليت برسد . به فعليت رسيدن اين حقيقت عظمى كه عظمت گرائى و كمال گرائى ناميده مى شود ، جز با قرار گرفتن در جاذبهء خداوند عظيم امكان پذير نيست ، لذا بايد گفت : همت عالى معلول علتى است كه انسان در نهاد خويشتن دارد . دارندگان اين عامل نيرومند انسانى در قرآن چنين معرفى شده‌اند : ( إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا الله ثُمَّ اسْتَقامُوا ) [١] ( آنان كسانى هستند كه گفتند : پروردگار ما اللَّه است ، اين حقيقت را كه عامل اساسى حول و قوهء تربيت تكوينى و تشريعى ما خدا است ) از اعماق جان پذيرفته و روى اين حقيقت استقامت مى ورزند ) .
نتيجهء سوم - سازندگى اجتماع - هيچ ترديدى در اين واقعيت وجود ندارد كه سازندگان اجتماعات انسانهائى هستند كه از علو همت برخوردارند .
سر تا سر تاريخ هر حركت مثبت و منتج كه مشاهده مى شود ، براى شناخت عامل اصيل آن ، بايد سراغ نشان پاى انسانهاى عالى همت را گرفت كه توانسته‌اند از زندان خود خواهىها و هوسهاى نفسانى و شيطانى و همچنين از زندان محيط و فرهنگ راكد دوران خويش رها گشته و گامى در ساختن اجتماع بردارند . جوش و خروش روحى مولوى و برخوردارى وى از جهان بينى و انسان شناسى در سطوح بالا جاى ترديد نيست ، ولى بنا بگفتهء خود او :

[١] . الاحقاف آيهء ١٣ .