ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٦ - هفده - اصل مكافات بر مبناى نيتها در تصعيد حيات كمالى

١ - از طرف اشخاصى كه قيافهء علم بخود گرفته دستور مى دهند كه غرائز حيوانى را كاملا اشباع كنيد و پرهيز از اشباع غرايز زيان آور است ٢ - از طرف عقل و وجدان و پيامبران الهى كه بمن دستور داده‌اند كه هر كارى از دستت بر مى آيد ، مضايقه مكن و انجام بده اين بيماران تبهكار نمى دانند .
بر تو خنديد آنكه گفتت كاين دو است بنا بر اين ، عدم اشتياق به كمال و عدم احساس درد بجهت محروميت از آن ، براى كسانى كه مهار همهء قوا و استعدادهاى خود را بدست خود طبيعى سپرده‌اند ، پديده ايست كاملا طبيعى و جاى هيچگونه شگفتى نيست . و همين امر طبيعى ناشى از منتفى ساختن طبيعىترين فعاليت روح كه اشتياق به حيات كمالى است ، امور طبيعى خيلى فراوانى را هم مانند حلقه‌هاى زنجير بدنبال خود مى آورد كه سر حلقهء آنها تزاحم و تضاد و تنازع براى بقاء است كه با مهارتهاى شگفت انگيز آنها را مطلوب و مفيد بلكه ضرورت حيات قلمداد مى كنند و اين حقيقت را ابراز نمى كنند كه طبيعى جلوه كردن تنازع در بقاء و باصطلاح مولوى پيشهء سيلى پاره گى ، درست مانند شعله ور شدن انبار بنزين پس از آتش زدن به آن است كه بطور كاملا طبيعى سوختن مواد و انسانها و مزارع و درختان را بدنبال خود مانند حلقه‌هاى زنجيرى مى كشاند .
هفده - اصل مكافات بر مبناى نيتها در تصعيد حيات كمالى اين يك اصل فوق العاده با اهميت است كه مكافات ( پاداش و كيفر و اعتلاء و سقوط شخصيت ) بر مبناى نيت است كه از نوع فعاليتهاى مغزى و روانى است . مقصود از نيت تصميم و اقدام هدفدار است كه ارزش آن به دو موضوع است : يكى مربوط به ارزش هدفى است كه انسان را تحريك و وادار به اتخاذ تصميم و اقدام مى نمايد . دوم - مربوط به انگيزهء زير بنائى مغز