ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٧ - هفده - اصل مكافات بر مبناى نيتها در تصعيد حيات كمالى

و روان آدمى است كه اگر آن انگيزهء زير بنائى خير جوئى و كمال طلبى باشد ، خود فى نفسه داراى ارزش ذاتى است . اين ارزش ذاتى با قطع نظر از وصول انسان به هدف و حتى با قطع نظر از شايستگى و ناشايستگى هدف ، ثابت و مستمر است . چنانكه تصميم و اقدام براى وصول بيك هدف ، اگر مستند به انگيزگى و شر طلبى و پليدى درونى بوجود بيايد ، اين انگيزهء زير بنائى هم زشت و قبيح است ، چه انسان تصميم گيرنده و اقدام كننده كارى كند و به هدف خود برسد و چه به هدف نرسد ، بلكه حتى اين انگيزهء زير بنائى فى نفسه زشت است اگر چه موجب وصول به هدف خير و نيكو بوده باشد . اين وضع روانى و تصميم و اقدام را در علم اصول تجرى مى نامند . منابع اسلامى مطابق حكم عقل سليم و وجدان ، اصل مكافات را بر مبناى همين تصميم و اقدام مستند به دو انگيزه درونى ميداند . از آن جمله : ١ - إنّما الأعمال بالنّيّات ( جز اين نيست كه ارزش اعمال با نيتها سنجيده مى شود ) .
٢ - النّيّة للعمل كالرّوح للجسد ( رابطهء نيت با عمل مانند رابطهء روح با بدن است ) .
٣ - و بما فى الصّدور تجازى العباد [١] ( و با آنچه كه در سينه‌هاى بندگان است ، بندگان مجازات ( پاداش يا كيفر ) داده ميشوند ) .
اگر با انگيزگى نيت پاك ، به هدف خير برسند ، در حقيقت چنين انسانهائى به دو خير رسيده‌اند : يكى خير ناشى از اجراى انگيزهء زير بنائى خير طلبى .
دوم - خوبى و شايستگى خود هدف كه با آگاهى و اختيار بآن هدف رسيده‌اند .
و در صورت عدم وصول به هدف يا وصول به هدفى كه خير نيست ، با ارزش انگيزهء زير بنائى روانى ثابت است . و كسانى كه در زندگى خود بانگيزگى

[١] . ج ١ - خطبهء ٧٥ ص ١٠٣ .