ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٦٤ - نگاهى به &#١٧١ حقوق حيوانات در اسلام &#١٨٧

ماده شامل بار نيز مى شود ، يعنى نبايد آن قدر بار سنگين بر پشت حيوان حمل كند كه حيوان به زحمت بيافتد و بايد بار را با ديگر حيوانات تعديل نمايد .
٢٧ - اگر حيوانى خسته و درمانده باشد ، بايد براى آن حيوان آسايش بدهد .
٢٨ - با حيوانى كه سم آن شكافته يا در حركت و راه رفتن خود را مى كشد ، ملايمت كند .
٢٩ - و در مسير راه حيوانات را به جايگاههاى آبگير [ و چشمه سارها ] وارد كند .
٣٠ - حيوانات را از زمينهاى گياهدار [ و مراتع ] بطرف جاده‌هاى معمولى كه خشك مى باشند ، نكشاند .
٣١ - در هر چند ساعت مناسب آنها را براى استراحت رها كند .
٣٢ - حيوانات را در جايگاههائى كه آب در آنها جمع مى شود و همچنين در جايگاههاى گياهدار ، رها كند .
نكتهء فوق العاده با اهميتى كه در ذيل دستورات امير المؤمنين عليه السلام در بارهء حيوان آمده است ، اينست كه مى فرمايد :
فأنّ ذلك أعظم لأجرك و أقرب لرشدك أن شاء اللَّه ( عمل باين دستورات پاداش ترا با عظمتتر مى نمايد و عامل نزديك شدن تو به رشد و كمال است ) .
از اين نكته بخوبى ثابت مى شود كه احترام ذات حيوان بدانجهت كه داراى حيات است نه بدانجهت كه يك مادهء اقتصادى مفيد است ، دليل و عامل رشد و كمال انسانى است ، با نظر به اين مواد و دستورات است كه مى توان ارزش و احترام ذات انسان را كه از نظر عظمت قابل مقايسه با ديگر جانداران نيست درك كرد . و ضمنا اين حقيقت هم اثبات مى شود كه براى هر فرد و جامعه اى كه ذات حيات انسانى ارزش و احترامى ندارد ، آن فرد و جامعه هر ادعائى كه در بارهء رشد و كمال راه بياندازد . جز دروغ و خود فريبى و بمسخره گرفتن ديگران چيز ديگرى در بر ندارد . مطلب ديگرى كه از توجه