ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٣٢ - مفهوم ضعيف و قوى در نوع انسانها و نبودن ميانگين ميان آن دو

< شعر > به هوادارى او ذره صفت رقص كنان تالب چشمهء خورشيد درخشان بروم < / شعر > از طرف ديگر مولوى در همين ابيات جنگهاى مقدس را كه براى صيانت حيات انسانها بوسيلهء پيشتازان الهى صورت مى گيرد و جهاد فى سبيل اللَّه ناميده مى شود ، مطرح ميكند و مى گويد :
< شعر > جنگها بين كان اصول صلحها است چون نبى كه جنگ او بهر خداست طرفه كان جنگى كه اصل صلحها است شاد آن كاين جنگ او بهر خداست < / شعر > لذا با نظر به مجموع ابيات مولوى در پديدهء جنگ ، با مسائل گوناگونى روبرو مى شويم ، بهمين جهت است كه بايستى با روش تحليلى در ابيات مربوطه بررسى نمائيم .
مفهوم ضعيف و قوى در نوع انسانها و نبودن ميانگين ميان آن دو پيش از ورود به بحث از مفهوم ضعيف و قوى ، اين مسئلهء مسلم را پيش مى اندازيم كه ما براى تعيين ضعف و قدرت ، هيچ ميانگين حقيقى نداريم كه پائينتر از آنرا ضعيف و بالاتر از آنرا قوى بناميم ، لذا هر الگوئى را بنام ميانگين براى تشخيص دو مفهوم در نظر بگيريم ، قطعا نسبى خواهد بود . اين نسبيت مخصوص قلمرو انسانها نيست ، بلكه در همهء اجزاء و روابط عالم هستى حكم فرما است .
ضعف و قوت در نوع انسانها در سه موقعيت بروز ميكند كه بعضى از آنان را بعنوان ضعفاء در مقابل بعضى ديگر بعنوان اقوياء قرار مى دهد : نوع يكم - اختلاف در استعدادها و مختصات و موقعيتهاى غير اختيارى است كه موجب اختلاف افراد انسانى مى گردد . آن كسى كه داراى نبوغ عالى است در برابر كسى كه فاقد آن نبوغ يا داراى حد اقل آن است ، قوى و شخص دوم در برابر آن ضعيف است . كسى كه داراى قريحهء ادبى است در برابر فاقد آن قريحه قوى است . همچنين است استعدادهاى متنوع فراگيرى و هوش و فرصت