ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٥ - نتيجهء يكم - شكيبائى و بردبارى

همم الرّجال تقلع الجبال [١] ( همتهاى مردان كوه‌ها را از جا برمى كند ) .
بار ديگر در بارهء عنصر منتج همت كه « اراده » است ، توجه دقيقى داشته باشيم [ اگر چه اين توجه دقيق ما نمى تواند كفارهء كوتاهىهاى عامل حياتى تعليم و تربيت در بارهء تقويت و بهره بردارى اراده بوده باشد ] در بارهء اراده در يك جملهء مختصر بايد گفت : اگر عظمت هستى نشانى از عظمت خدا در بر دارد و اگر همهء علوم و معارف بشرى نمونه اى از علم خداونديست ، ارادهء انسانى نيز جلوه اى از ارادهء خداونديست باين شرط كه متعلق به خير و كمال باشد ، نه به شرور و نقائص بلندى همت نتائج فوق العاده مفيد و سازنده اى را بوجود مى آورد كه هم در ساخته شدن فرد بسيار مؤثرند و هم اجتماع را مى توانند بسازند . نمونه اى از اين نتائج بقرار زير است :
نتيجهء يكم - شكيبائى و بردبارى - امير المؤمنين عليه السلام اين نتيجه را چنين گوشزد فرموده است :
الحلم و الأناة توأمان ينتجهما علوّ الهمّة [١] ( شكيبائى و بردبارى دو قريناند كه علو همت آنها را نتيجه مى دهد ) .
اين مسئله در مباحث لذت و الم ثابت شده است كه هنگامى كه اين دو پديده ( لذت يا الم ) در درون آدمى بوجود مى آيد ، تموج و اهتزاز مثبت [ در لذت ] و يا تموج و اهتراز منفى [ در الم ] آگاهى و آزادى را بمقدار تأثير آن دو پديده از روان آدمى راكد و متوقف مى سازند . و گاهى شدت تأثير بقدرى است كه مى تواند از تأثير و فعاليت اصول و آرمانهاى پذيرفته شده جلوگيرى نمايد ، يعنى يك اندوه تند بقدرى مى تواند اعتدال روانى را مختل بسازد كه موجب تعدى و تجاوز بر حقوق ديگران بوده باشد و چنانكه در مثال عرفى آمده است : يك يا چند نفر دستمالى را از او ربوده باشند ، او آتش به قيصريهء اجتماع

[١] . احتمال مى رود اين جمله يكى از احاديث بوده باشد .
[١] . احتمال مى رود اين جمله يكى از احاديث بوده باشد .