ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٤ - يازده - از نيرومندترين عوامل تصعيد حيات كمالى ، همت عالى است

مى شود . ولى چنانكه اشاره كرديم ، اراده عنصر منتج همت است ، نه همهء مفهوم و شرائط آن .
٥ - يك عنصر ديگر در همت وجود دارد كه مى توان نام آنرا عظمتگرائى گذاشت . اين گرايش مخلوطى از ارادهء قوى و احساس لزوم بدست آوردن عظمتهائى است كه اشخاص معمولى خود را از وصول به آنها ناتوان مى بينند . اين عنصر ريشهء اساسى هدف گيريهاى عالى است كه ما آنرا عنصر اول محسوب نموديم . با نظر باين دو عنصر است كه نسبت دادن همت به خدا صحيح نيست ، چنانكه امير المؤمنين عليه السلام مى فرمايد :
مريد لا بهمة [١] ( خداوند اراده كننده نه با همت ) زيرا هيچ عظمتى ما فوق آن ذات پاك وجود ندارد كه براى وصول به آن نيازى به همت داشته باشد .
مولوى در بارهء مفهوم و همهء شرايط همت والا ، ابياتى دارد كه بسيار جالب توجه است :
< شعر > مرغ را پر مى برد تا آشيان پر مردم همت است اى مردمان عاشقى كالوده شد در خير و شر خير و شر منگر تو در همت نگر باز اگر باشد سپيد و بى نظير چون كه صيدش موش باشد شد حقير ور بود جغدى و ميل او به شاه او سرباز است منگر در كلاه ور همى شيرى خورد از مرده خر سگ بود او شكل شيرى كم نگر ور پلنگ و گرگ را افكند سگ شير ميدان مرو را بى ريب و شك آدمى بسرشته از يك مشت گل بر گذشت از چرخ و از كوكب به دل آدمى بر قدر يك طشت خمير بر فزود از آسمان و از اثير < / شعر > از جملات حكيمانه اى كه بعنوان يكى از سازنده ترين اصول بايد تلقى شود ، آن جملهء مشهور است كه مى گويد :

[١] . ج ١ خطبهء ١٧٩ ص ٢٥٨ .