ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٥٩ - نگاهى به &#١٧١ حقوق حيوانات در اسلام &#١٨٧

نباشد ، محترم است . و اين احترام منشأ وضع قوانين حقوقى در بارهء حيوانات گشته است . ما بطور اختصار زمينهء فقه اسلامى را در بارهء اين قوانين مطرح مى كنيم : ١ - هر جاندارى كه در اختيار كسى قرار بگيرد ، بايستى وسايل زندگى آن جاندار را تأمين نمايد . كلمهء جاندار شامل همهء انواع حيوانات است ، مگر حيواناتى كه آزار و ضررى به انسان وارد كنند ، مانند عقرب و افعى و مار كه بالذات موذى مى باشند و مانند سگ هار و ديگر حيوانات بيمار كه بيمارى آنها علاج ناپذير و موجب ضرر ميباشد . بنا بر اين ، احكام حقوقى مقرر شامل هر حيوانى ميباشد ، خواه گوشتش خوردنى باشد ، يا نه ، بلكه خواه به نحوى از انحاء قابل بهره بردارى باشد يا نه . [١] ٢ - قرار گرفتن جاندار در اختيار كسى كه موجب احكام حقوقى است ، شامل ملك و امانت و عاريه و ديگر اختيارات مى باشد .
٣ - مقصود از وسائل زندگى اعم است از خوراك و پوشاك و آشاميدنى و مسكن و دواء و غير ذلك .
٤ - اگر حيوان بتواند در مراتع و ديگر جايگاه‌هاى قابل تغذيه ، زندگى خود را تأمين نمايد ، مالك حيوان مى تواند آنرا براى چريدن و آشاميدن رها كند . و اگر حيوان نتواند از آن جايگاه‌ها زندگى خود را تأمين نمايد واجب است مالك وسائل معيشت حيوان را آماده كند . همچنين اگر حيوان نتواند به حد كافى تغذيهء خود را اداره كند ، واجب است مالك بقيهء تغذيه او را به حد كفايت تأمين نمايد .
٥ - اگر صاحب حيوان از انجام وظايف فوق خوددارى كرد ، حاكم نخست او را ارشاد مى كند و او را به ادارهء زندگى حيوان مجبور مى سازد .

[١] - جواهر الكلام ج ٣١ ص ٣٩٤ چاپ تهران عبارت صاحب جواهر چنين است : بل و أن لم ينتفع به ( بلكه اگر چه حيوان قابل بهره بردارى نباشد ) .