تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٨٣ - شرح آيات
بر جاى مىگذارد، و چگونه مىتواند انسان ضعيف از اين حوادث رسوا كنندهاى نترسد كه آسمانها و زمين از آن بيمناكند، و چگونه نترسد در حالى كه به ملاقات پروردگارشان مىرود و عمل خود را مىبيند و به سوى سرنوشت ابدى خود روانه مىشود؟
حاقّه كلمهاى نيست كه گفته شود، بلكه اين حرف عنوان امرى بزرگ است كه با آن زمين به لرزه درمىآيد، و آسمان متزلزل مىشود، و درياها به حركت درمىآيد، و كوهها متلاشى مىشود، و «هر دايه از شيرخواره خود غافل مىماند، هر زن باردارى بار خود را بر زمين مىنهد و مردمان را مست مىبينى در صورتى كه مست نيستند بلكه عذاب خدا شديد است». و پرسش قرآن با لفظ «ما» نماينده بزرگداشت و يادآورى و تهديد و جلب نظر است، و در اين حد نمىايستد بلكه بر آن چنين مىافزايد
«وَ ما أَدْراكَ مَا الْحَاقَّةُ- و تو چه مىدانى كه حاقه چيست؟» و از اين آيه بزرگداشت و تعظيم مفهوم مىشود، چنان كه دانستيم كه هيچ كس از حقيقت قيامت آگاه نيست، و تنها چيزهايى را از آن مىداند: به اين كه حقّ است، و اين كه از حوادث آن زلزله زمين است و حشر مردم و از هم پاشيدن كوهها، ولى از ميقات و موعد آن هيچ آگاهى ندارد، و نيز آلات و افزارهايى در تصرّف او نيست تا به وسيله آنها از پيشامدهاى عظيم آن با خبر شود.
/ ٢٦٩ [٤- ٨] پس چگونه به حاقه ايمان آوريم؟
از ما خواسته نشده است كه دقايق و تفصيلات وقايع قيامت را بدانيم، و اگر از آن ناتوان بمانيم كافر شويم. هرگز ... تنها اين بسنده است كه ايمان به آن نقش خود را در زندگى ما ايفا كند، و اين از تسليم شدن به اصل وجود آن و آن را حقى لازم و واجب شده از جانب خداى عزّ و جلّ دانستن ميسّر مىشود ... و نظرى به تاريخ ما را به اين امر راهنمايى مىكند، زيرا كه همه بلاهايى كه بر گذشتگان آمده، صورت كوچك شدهاى از سنت جزا و مجازاتى است كه با تمام حجم و بزرگى و معنى خود در روز قيامت آشكار خواهد شد، و مطالعه در تمدنهاى گذشته و