تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٥٦ - شرح آيات
به پايين است، و امام صادق- عليه السلام- از رسول اللَّه- صلّى اللَّه عليه و آله- از جبرييل روايت كرده است كه گفت: «چون به جهنم درآيند، فرو افتادن ايشان هفتاد سال به طول مىانجامد»، [٢٤] و خدا مىداند كه در اين سقوط چه رنگهايى از عذاب را مىچشند؟! «إِذا أُلْقُوا فِيها- چون در آن افكنده شوند.» آوردن فعل در اين جا به صيغه مجهول دليل بر آن است كه ايشان با كراهت به درون آتش افكنده مىشوند، و در/ ١٥٠ نصوص به اين مطلب اشاره شده، چنان كه امام صادق- عليه السلام- گفته است: «سوگند به آن كس كه جان من به دست اوست كه آنان چنان با كراهت در آتش پايين مىروند كه ميخ با كراهت و سختى به درون ديوار فرو مىرود». [٢٥] «سَمِعُوا لَها شَهِيقاً- بانگ نفس كشيدنى از آن مىشنوند.» يكى از انواع عذاب بانگ هولناك نفس بالا كشيدن يا دمزدنى است كه در هنگام پايين رفتن در دوزخ مىشنوند و شدت بانگ عذابشان مىدهد. و شهيق فرستادن هوا به درون ريه يا فروبردن دم به داخل ششها است، و چنان است كه در آن روز به آتش قدرتى هولناك براى جذب دوزخيان مىدهد و آنان را با شهيقى داراى صوت هراس انگيز مىشنوند كه ميليونها مرتبه از بانگ رعد شديدتر است.
صفت سوم جهنم فوران شعلههاى آتش آن است.
«وَ هِيَ تَفُورُ- و جهنم در حال جوشش و فوران است.» فوران را دو معنى است: يكى جوشيدن است كه نشانه آن بالا آمدن محتواى ظرف در آن است بر اثر شدت حرارت، و در المنجد آمده است كه (فارت القدر يعنى آنچه در ديگ بود غليان كرد و بالا آمد)، [٢٦] و زبانههاى آتش دوزخ در آن روز چنان در يكديگر داخل مىشوند و بالا مىآيند كه به فوران آب در ظرف به
[٢٤] - نور الثقلين، ج ٣، ص ٤٧٧.
[٢٥] - نور الثقلين، ج ٤، ص ٨، به نقل از مجمع البيان.
[٢٦] - المنجد ماده فور.