چالش در مقابل هر انحراف را از ناحيه ارزشى (سفاهت) و افرادى (سفيهان) در آنان پديد آورد. مشكل بيشتر افراد جن و انس در آن است كه اشخاص را براى خود به عنوان مقياس و معيار برمى‌گزينند نه ارزشها را، پس هر وقت آن اشخاص گمراه مى‌شدند و انحراف پيدا مى‌كردند، كسانى كه آنان را به عنوان مقياس برگزيده بودند نيز گمراه و منحرف مى‌شدند، چه ضمانت اصيل و يگانه براى حق و استقامت در راه آن تنها همين تقليد و تبعيت از اشخاص بود نه از ارزشها.

در آنچه به كذب و دروغ ارتباط پيدا مى‌كند، آيه ما را به اين انديشه هدايت مى‌كند كه انسان بنا بر فطرت خود آن را طرد مى‌كند و قبيح مى‌شمارد، و چنان است كه تصور آن نمى‌رود كه يك نفر جرأت پرداختن به آن داشته باشد، و همين امر او را بارها اسير و هدف نابكارى دروغگويان مى‌سازد.

[٦- ١٠] سپس نفر ذكر شده در آيه محورى سوره از تظاهر و همپشتى بعضى از افراد انس و جن بر باطل سخن مى‌گويد، و آن را همچون صورتى از صورتهاى شرك در نزد بعضى از پسران حوّا جلوه‌گر مى‌سازد، و اين نتيجه آن است كه هاله بزرگى از اساطير و اوهام بعضى را به اين اعتقاد كشانده است كه در نزد بعضى از افراد نيرويى خارق العاده و علم و قدرتى مطلق وجود دارد، و همين امر آنان را به آن وا مى‌دارد كه با جنيان ارتباط برقرار سازند و از ايشان در گرفتاريها يارى طلب كنند. و از اين امر غافل و نادانند كه، بر عكس تصور آنان، اين اتصال جهلى بر جهل و رنجى بر رنج ايشان مى‌افزايد كه سخت مايه رنج و آزار ايشان است.

«وَ أَنَّهُ كانَ رِجالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزادُوهُمْ رَهَقاً- و مردانى از بشر به مردانى از جن پناه مى‌بردند و بر گمراهى و رنج خود مى‌افزودند.»/ ٤٤٦ رهق به معنى پوشيدگى و بى‌بصيرتى و به قولى رنج شديد است كه همچون پوششى شخصى را كه گرفتار آن شده است مى‌پوشاند، و به حالى مى‌افتد كه نه با چشم خود مى‌تواند چيزى را ببيند و نه با ديده عقل و خردش، و چون كسانى كه آيه به آنان توجه دارد كسانى هستند كه خرافه پناه بردن به جنيان و بزرگداشت آنان فريبشان داده است، كاهنان و جادوگران و هر كس كه اتصال مستقيم با جنيان پيدا