تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٣٣ - رهنمودهايى از آيات
اجبارى و داراى رنگى يگانه مىشد و همين به سستى آن مىانجاميد، و خداوند متعال گفته است وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِيًّا، [٢٦] و به تجربه ثابت شده است كه نظريههاى قسرى نادرست است و با شكست رو به رو مىشود، چنان كه مائوتسه تونگ برنامهريزى و سعى در آن كرد كه جامعه چينى را بر صورتى يكسان تنظيم كند، و از اين امر غافل ماند كه جامعه به تنوع نيازمند است تا پيشرفت و تطور و تكامل پيدا كند، و به همين سبب ديديم كه چگونه جانشينان وى به خطاى او پى بردند و در صدد تغيير آن برآمدند. و امام باقر (ع) در معنى اطوار گفته است: «و شما را با خواستها و روشها و هواهاى متفاوت آفريد». [٢٧] [١٥- ٢٠] سياق قرآن از همين جا ما را به بعضى از نعمتها و منتهاى او بر ما آشنا مىسازد،/ ٤١٤ و اين همه براى آن است كه انسان اطمينان پيدا كند كه به هر جا نظر بيندازد و در جهان هستى به تفتيش بپردازد، آيات و نشانههاى آفرينش او را به پروردگارش رهبرى مىكند، و درمىيابد كه آثار قدرت و حكمت و رحمت او در جزء جزء آن آشكار است.
«أَ لَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً- آيا نديديد كه خدا چگونه آسمانها را هفت طبقه آفريده است؟» هفت آسمان است ولى در آن شكاف و تناقضى مشاهده نمىكنى، بلكه انسجام كامل دارد و بعضى از آنها مكمّل بعضى ديگر است، به همان گونه كه در اطوار آفرينش مردم نيز چنين است، و آيه ما را به آن هدايت مىكند كه آشكارا مقصود از آسمانهاى هفتگانه آسمانهايى است كه بر بالاى اقليمهاى هفتگانه قرار گرفته است، به دو دليل، اول اين كه: خدا گفت «أ لم تروا» يعنى مقصود چيزى است كه انسان آن را مىبيند و مشاهده مىكند، و ممكن است كه مقصود از آن
[٢٦] - الزخرف/ ٣٢.
[٢٧] - تفسير القمّى، ج ٢، ص ٣٨٧.