تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٨٥ - شرح آيات
رسوايى و عذاب آن روز بر گرد گناهان نمىگردند، و به طمع رسيدن به بهشت و رضوان خدا هر چه بيشتر به انجام دادن كارهاى نيك و صالح مىپردازند، و در سختى و ناراحتى جزع و فزع نمىكنند، بدان سبب كه شرّ حقيقى فقر و از دست دادن دوستان و بيمارى نيست، بلكه عذاب و خشم خدا است، و به طمع دست يافتن به خير عظيم در هنگام ملاقات با خدا، از نيكى كردن به هيچ كس خوددارى نمىورزند، و به عبارت ديگر: براى انسان رسيدن به ثبات ممكن نيست، بلكه بيمناك و داراى شخصيت متغير و گردنده باقى مىماند تا آن گاه كه به آخرت ايمان آورد، چه تنها همين ايمان است كه به او اطمينان مىبخشد، و خواستههاى فطرى او را برمىآورد، و او را از آن آگاه مىسازد كه به طرف آيندهاى برتر و خوبتر در حركت است.
چهارم: ترس داشتن از عذاب خدا است.
«وَ الَّذِينَ هُمْ مِنْ عَذابِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ- و كسانى كه از عذاب پروردگارشان مىترسند.» در التبيان آمده است كه: إشفاق به معنى نازكدلى از تحمل ترس در مورد امرى است، و چون قلب سخت شود،/ ٣٦٧ اشفاق از ميان مىرود، و گفتهاند: هر كه از عذاب خدا بترسد از حدّ خود تجاوز نمىكند، [٤٢] و در واقع ترس ايشان از سختى عذاب به اندازه ترسى نيست كه از خشم خدا دارند، بدان جهت كه فراق رضوان اللَّه ژرفتر و دردناكتر از زبانههاى آتش است.
نمازگزاران حقيقى خود را در آتش فرض مىكنند، و به همين سبب سخت در آن تلاش دارند كه خويشتن را از آن نجات دهند، و خود را از آن جهت در بهشت تصوّر نمىكنند كه مبادا گرفتار غرور شوند و به آسايش و خوشگذرانى بپردازند، و براى آن كه در سايه خرافت شرك يا آرزوى قبول شفاعت حتمى خداوند متعال يا رؤياى اعمال صالحى كه از اندازه قبول شدن آن از جانب خدا آگاهى ندارند قرار
[٤٢] - التبيان، ج ١٠، ص ١٢٤.