تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٠٤ - شرح آيات
چون در هنگام رسيدگى به حساب و جزا حتى يكى از اعمالى كه انسان مخفى كرده است و در نهان به آن برخاسته مخفى و پوشيده نمىماند، حال آنچه از اعمال كه آشكار است به خوبى معلوم است. پس حساب دقيق است، بدان سبب كه مبتنى بر علم خدا است كه بر هر چيز احاطه دارد، و با حساب روز قيامت دادگرى و لطف و خشم و علم خدا آشكار مىشود. و رسول اللَّه (ص) گفت
«قدمهاى بندهاى در روز قيامت از برابر خدا دور نمىشود مگر آن كه خدا از چهار خصلت او پرسش كرده باشد: عمرت را در چه چيز تمام كردى؟ بدنت را در چه كار كهنه كردى؟ و مالت را از كجا به دست آوردى و در كجا خرج كردى؟ و از دوستى ما اهل بيت»، [٤٥] و اعمال بندگان عرضه مىشود تا حق آشكارا مشهود افتد، چنان كه القارعة و الواقعة از وقوع آنها خبر مىدهد، و به همين سبب است كه القيامة به الحاقة ناميده شده است.
اينك آخرين سخن
ما در قرآن ملاحظه مىكنيم كه سخن از تاريخ و سرنوشت ملتها و اقوام گذشته به ميان نمىآورد مگر اين كه آن را با سخن گفتن از آخرت به يكديگر متصل سازد، آيا سرّ اين كار چيست، و رابطه ميان آن دو چگونه است؟
١- براى آن است كه اسلام خواستار آن نيست كه انسان تنها در لحظهاى كه در آن است زندگى كند، بلكه بايد زندگى در زمان حال در پرتو گذشته و آينده با هم صورت پذير شود، پس از آنجا حركت را آغاز مىكند كه ديگران به آن رسيدهاند، و از آزمودههاى آنان براى ساختن زندگى سعادتمندى در زمان حاضر بهرهبردارى مىكند، و در عين حال برنامهاى مىريزد كه در آينده چگونه عمل كند تا برايش سودمند باشد.
٢- و چون آخرت همچون تاريخ پوشيده و غيبى است، راهى براى اين كه آدمى آن را بشناسد، جز آن نيست كه از طريق نشانهها/ ٢٨٨ و آثار دلالت كننده بر آنها
[٤٥] - بحار الانوار، ج ٧، ص ٢٥٩.