تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٣٥ - زمينه كلى سوره
آنان بيشتر به معرفت خدا رسيده است.
و هر چه آدمى ديده و بينش خويش را در افقهاى پيرامون خويش بيشتر به جولان در آورد، معرفت او به پروردگارش بيشتر مىشود، چه در آنها است كه نامهاى آفريدگار (قدرت و بزرگى و برترى او ...) تجلّى پيدا مىكند، و شك نيست كه هر چه چشم و عقل خود را بارى پس از بار ديگر، در مظهر آفرينش و جوهر آن، و در پيوند بعضى از آن با بعضى ديگر مكرر به كار اندازد، پروردگار خويش و جمال او را كه بعضى از آثارش در جهان با مظهر و جوهر و نظام متقن او كه هيچ اختلاف و نابهنجارى به آن راه ندارد منعكس شده است بر او بيشتر و بهتر تجلّى پيدا مىكند، (آيات ١- ٥).
٢- بدان سبب كه كفر از حجابهايى است كه مانع معرفت خدا و از طريق آن غايبانه از او بيم داشتن مىشود، آياتى براى يادآورى عذاب آخرت و بر حذر داشتن كافران از تكذيب تهديدهاى الاهى آمده است، تا بدين وسيله ضماير ايشان را به لرزش درآورد و آنان را از غرور و غفلت كفر بيرون آورد، چه آنان را در برابر صورتهايى از عذاب خوار كننده در جهنم قرار مىدهد كه نزديك آن است كه از غيظ و خشم منفجر شوند، و به شكلى اين غيب آينده را براى كسانى كه بشنوند و خرد خويش را به كار اندازند به حالت شهود در مىآورد كه بيم از خدا را در نفس خويش كشت مىكند، و بدين گونه كافران را حسرت فرا مىگيرد، و پشيمانى براى كوتاهى كردنى كه در حق خداى خويش كرده بودند و عاقبت بدى كه به آن مىرسند، سراپاى وجودشان را احاطه مىكند، و از هيچ يك از آنان كارى جز اين برنمىآيد كه به گناهان خويش اعتراف كند، بدون آن كه به عذرى براى خلاصى يافتن از مسئوليت يا پوشاندن رسوايى خود دسترس داشته باشد، و چگونه مىتواند چنين شود در صورتى كه گواهى خدا همه چيز را در ميان گرفته است و او از آنچه در دلها است آگاهى دارد؟! و چگونه ممكن است كه آفريدگار لطيف و آگاه از آفرينش خويش از اين گونه امور آگاهى نداشته باشد؟! (آيات ٦- ١٤).
٣- سپس از انديشههاى مشركانه سخن به ميان مىآيد و آنها را از بن