فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٧٠ - بخش اول كليات
ميزان در تخفيف خشونت و كاهش آثار آن مؤثر باشد و در واقع هر نوع محدوديت در به كارگيرى سلاح راهى است براى كمك به بحث محدوديت جنگ.
با اين ديد مىتوان به آثار مثبت فعاليتهاى جهانى براى كنترل، حذف و خلع سلاح اميدوار بود. اگر مذاكرات و معاهدات به هر صورت در مورد حذف و ممنوعيت هر نوع سلاحى به موفقيت برسد، گامى به سوى حذف جنگ و كمكى به كاهش خشونت محسوب مىشود.
خوشبختانه در بخشى از قواعد رزمى اسلام بر حذف گونههايى از سلاحها تأكيد شده و اين قواعد به نحوى تبيين شده كه موارد ممنوع و حذف شده شامل بسيارى از سلاحهاى نابودكننده و استراتژيك معاصر نيز مىگردد.
در اين جا به اختصار به برخى از سلاحهاى ممنوع اشاره مىشود.
[١] . به كار گرفتن سلاحهاى آتشزا:
محقق حلى در كتاب شرايع الاسلام و علامه حلى در قواعد الاحكام هر نوع سلاح آتشزا را ممنوع شمردهاند١ ولى بيشتر فقهاى شيعه تنها سلاحهاى آتشزايى را كه موجب سوزاندن درختان و محصولات كشاورزى، دامها و انسانهايى كه كشتن آنها در جنگ مجاز نيست مىگردند ممنوع دانستهاند [٢] نهى از به كارگيرى آتش در جنگ در توصيههاى نظامى پيامبر (ص) آمده [٣] ولى فقها اين گونه نهى را به معنى كراهت تفسير كردهاند. در حالى كه نهى از آتش زدن با نهى از مسموم كردن آبها در گفتار پيامبر (ص) يكجا آمده است و فقها اكثراً نهى از مسموم كردن آبها را تحريمى دانستهاند، ولى علامه حلى در قواعد الاحكام و شهيد ثانى در الروضه هر دو مورد را مكروه شمردهاند. [٤]
٢. به كارگرفتن سلاحهاى مسموم كننده:
گرچه تعبيرى كه در متون روايى [٥] و نظريات فقها [٦] در اين مورد آمده حاكى از تحريم مسموم كردن آبها است ولى ملاك حرمت در همه انواع سلاحهاى سمّى، ميكروبى و شيميايى يكسان مىباشد.
به نظر مىرسد كه مسموم كردن هوا از طريق به كارگيرى سلاحهاى شيميايى از مسموم كردن آبها هولناكتر است. همچنين حرمت به كارگيرى سلاحهاى ميكروبى را از طريق اولويت مىتوان از حرمت مسموم كردن آبها استنباط نمود. [٧]
[١] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ٦٦ و جامع المقاصد، ج ٣ ص ٣٨٥.
[٢] . همان.
[٣] . وسائل الشيعه، ج ١١ ص ١٤ و ١٥ چ اسلاميه.
[٤] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ٦٧.
[٥] . همان، ص ١٦.
[٦] . رك: جواهر الكلام، پيشين.
[٧] . بهعلاوه در روايتى از امام باقر (ع) با تعبيرى مطلق چنين آمده است كه: پيامبر (ص) از ريختن سم در بلاد مشركين نهى فرمود (نهى النبى (ص) ان يلقى السم فى بلادالمشركين) پرواضح است كه در اين تعبير نامى از آب يا هوا و يا چيز ديگرى آورده نشده است.