آنها و مراحل پنهانى و جنينى و سپس مرحله رشد و كمال فتنه‌ها در بطن جامعه وظهور غافلگيرانه آثار شوم و ويرانگر و اغفال كننده آنها در قالب پديده‌ها و جريانهاى كورى كه نه تنها مقابله با آن‌ها دشوار بلكه تشخيص و جدا كردن ابعاد به‌هم پيچيده آنها از نظر حق و باطل نيز مشكل و احياناً ناممكن است [١] از ديدگاه اسلام بحران زدايى و مبارزه با فتنه‌گران يكى از اساسى‌ترين راههاى كمك به كنترل و حذف جنگ است. حتى اگر اين مبارزه با جنگى محدود و كوتاه مدت براى حذف جنگى گسترده در بلند مدت انجام گيرد مى‌توان چنين جنگى محدود را مقدس شمرد و به آن عنوان جهاد در راه خدا را داد.

تحليلى كه در آيه [٢] ١٧ سوره بقره٢(يَسْئَلُونَكَ عَنِ اَلشَّهْرِ اَلْحَرٰامِ قِتٰالٍ فِيهِ قُلْ قِتٰالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَ صَدٌّ عَنْ سَبِيلِ الله وَ كُفْرٌ بِهِ وَ اَلْمَسْجِدِ اَلْحَرٰامِ وَ إِخْرٰاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ الله‌)

در اين باره آمده بسى آموزنده است كه در عين تأكيد بر جرم بودن جنگ در ماههاى حرام آن هم جرم بزرگ لكن، بستن راه خدا به روى انسانها كه فطرتاً خداجو هستند و كفر به خدا و ناديده گرفتن ارزشهاى خدايى كه از آن جمله احترام به مسجدالحرام است و آواره كردن مردم از سرزمينشان از جرم بزرگ ارتكاب به جنگ در ماه حرام بسى شديدتر و در نزد خدا نابخشودنى‌تر مى‌باشد

قرآن در دنباله همين آيه به يك نمونه از فتنه‌هايى كه منجر به جنگ مى‌شود اشاره نموده وعاملان آن را افشا مى‌كند: (وَ لاٰ يَزٰالُونَ يُقٰاتِلُونَكُمْ حَتّٰى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اِسْتَطٰاعُوا) [٣] اينان كه پيوسته با شما مى‌جنگند هدفشان آن است كه شما را تا آن‌جا كه مى‌توانند از آيين خود بازگردانند و براى رسيدن به اين هدف سعى مى‌كنند با ايجاد محيط ناامن وجوّ آشفته، حق و باطل از هم شناخته نشوند و ديندارى و حفظ ارزشها دشوار گردد و نيز انسانها از انديشيدن به ارزشها باز بمانند وچنان با مشكلات دست بگريبان باشند كه از مصونيت و خدا غفلت كنند و جز پيروى از آنان راهى در پيش روى نداشته باشند.

مبحث پنجم: محدوديتهاى تسليحاتى جنگ

حجم خشونت در جنگ بستگى به نوع سلاحهايى دارد كه براى كشتار و تخريب به كار گرفته مى‌شود. با اين محاسبه ساده مى‌توان نتيجه گرفت كه حذف هر نوع سلاحى مى‌تواند به همان

[١] . رك: نهج البلاغه، خطبه‌هاى ٩٣، ١٠١، ١٥١، ٢٣٨ و نامه‌هاى ١ و ٦٥.

[٢] . بقره، آيه ٢١٧.

[٣] . بقره، آيه ٢١٧.