زندگى مؤمن رخ مى‌دهد. مواطن صبر عبارت از شرايط خاص ناملايمات، شدائد، ضربه‌ها، مشقتها و سختيهاست و مواطن شكر موقعيت برخورداريها از مواهب، موفقيتها، گشايشها، زوال سختيها و بن‌بستهاست.

وظيفه مؤمن در شرايط اول، مقاومت، پايمردى، تحمل شدايد، حفظ آمادگى براى انجام وظايف و پيشبرد هدفهاست. در سخنان امام اين بازتاب (صبر) يكى از اركان چهارگانه ايمان [١] و مركب نجات و رستگارى [٢] و علامت آزادگى [٣] و وسيله و حربه مبارزه [٤] و به منزله سر براى ايمان [٥] ياد شده است. صبر در قرآن به عنوان عالى‌ترين و مؤثرترين عامل ضربه شكن و خنثى كننده توطئه‌هاى دشمن معرفى شده است: (إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا لاٰ يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً).٦

اما شكيبايى و صبر در جهت ستم كشى و تحمل ناملايمات و شدايدى است كه انسان قدرت رستن از آنها را بالفعل يا بالقوه دارد، هرگز از مواطن صبر (شرايط تحمل ناملايمات) نبوده و مجاز محسوب نمى‌شود.

مواطن و موقعيتهايى كه تنها با صبر و مقاومت مى‌توان با آن برخورد نمود عبارتست از:

الف -

سختيها و ناملايمات ناشى از مصايب و حوادث ناگوار طبيعى كه بر اساس اراده خدا در نظام آفرينش تحقق مى‌يابد.

ب -

تلخيها و ناكاميها و ضربه‌هايى كه مؤمن در راه انجام وظايف و اطاعت از فرمان خدا با آنها مواجه مى‌شود.

ج -

ناگواريها و محروميتها كه به خاطر محدوديتهاى قانون خدا ناشى مى‌گردد.

همچنين عكس العمل مؤمن در موقعيت برخوردارى از مواهب و موفقيتها، سپاس و شكر به معنى بهره‌گيرى آگاهانه و مسؤولانه از نعمتها و مواهب و خوددارى از به كار گرفتن آنها در مسير ستم، فساد، تباهى و نيز اجتناب از به هرز دادن و اسراف و تبذير آنهاست.

مواطن صبر معمولاً با هشدار توأم با تلخى ياد مى‌شود ولى مواطن شكر با بشارت و شادمانى تلقى مى‌گردد. خبر نزديك شدن به مواطن صبر براى كسب آمادگى جهت تحمل تلخيهاست، در صورتى كه بشارت رو آوردن مواطن شكر براى آنست كه انسان هرچه

[١] . نهج‌البلاغه، حكمت ٣٩.

[٢] . همان، خ ٧٦.

[٣] . همان، حكمت ٤٠٥.

[٤] . همان، حكمت ٣٠٢.

[٥] . همان، حكمت ٧٩.

[٦] . آل عمران، آيه ١٢٠.