فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٨٥
عنوان يك شعار جهت جذب نيروهاى بيشتر به كارگرفته شد برخى را بر آن داشت كه جهاد ابتدايى را در اين قالب سياسى به مفهوم پيكار براى دستيابى ملتها به آزادى و استقلال تفسير نمايند. در حالى كه صفت رهايى بخشى به همين مفهوم نه اختصاص به جهاد ابتدايى دارد و نه الزاماً حاوى درگيرى نظامى است.
مشكل تقسيمبندى اصولى جهاد اختصاص به بحث تئوريكى ندارد. اين مشكل دقيقاً در بررسى و تحليل سيره سياسى و نظامى پيامبر اسلام (ص) و تاريخ غزوات صدر اسلام نيز به چشم مىخورد و ما را در تقسيمبندى جنگهاى ابتدايى و دفاعى زمان پيامبر (ص) هم دچار اشكال مىنمايد. در ميان كتابهاى فقهى شيعه جامعترين تقسيمبندى را مىتوان دركتاب كشفالغطا تأليف فقيه بزرگ شيعه مرحوم شيخ جعفر كاشف الغطا به شرح زير مطالعه كرد.
مبحث اول: ابعاد گسترده جهاد از ديدگاه نهجالبلاغه
نهج البلاغه گرچه گزيده سخنان امام (ع) در زمينه هاى مختلف تعاليم اجتماعى و سياسى اسلام است ولى سرشار از معارف گرانقدر در مسائل عمومى امت اسلام بويژه در زمينه مسائل جهاد مىباشد. در اين مبحث به برخى از آنها اشاره مىكنيم:
[٣] ">«الصلاة قربان كل تقى، و الحج جهاد كل ضعيف. و لكل شىء زكاة، و زكاة البدن الصيام، و جهاد المرأة حسن التبعل».
[١]«نماز آن هدفى است كه هر متقى از نزديك شدن به خدا طالب آن است. حج، جهاد هر آن مستضعفى است كه نتوانسته در صحنه پيكار شركت كند. براى هرچيزى پاكسازى و تطهيرى لازم است تا رشد بيشترى يابد و پاكسازى بدن روزه است. جهاد زن نيكو زندگى كردن با شوهر و پذيرفتن آنست».
مناسبت تاريخى: رسول خدا مىفرمايد: «حج يكى از دو نوع جهاد است» [٢] و در بيان ديگر: «حج جهاد ضعفاست»٣ و وقتى از جهاد محرومند و ناتوان از شركت در جبهههاى مبارزه بر عليه دشمنان مناسك حج بهجا مىآوردند. ابو حمزه ثمالى مىگويد مردى
[١] . نهج البلاغه، حكمت ١٣٦.
[٢] . منهاج البراعة، ج ٤، ص ٣٠٥.
[٣] . از سخنان حضرت امام حسين (ع).