اين‌گونه تعريف و تقسيم گرچه از نظر ماهوى قابل قبول مى‌باشد ولى با مفهوم عام جهاد - نظر به تعريفى كه در ابتداى اين بحث آورديم - سازگار نمى‌باشد زيرا يكى از عناصر تشكيل دهنده مفهوم‌عام جهاد در فقه اسلامى قصد اعتلا بخشيدن به اسلام و نيت برپايى شعائر دين مى‌باشد كه در همه موارد جهاد دفاعى قابل صدق نمى‌باشد.

ولى اين اشكال مى‌توان چنين پاسخ‌داد كه در جهاد دفاعى گرچه هدف ابتدايى از ميان بردن ريشه‌هاى تجاوز و آثار سياسى، اقتصادى و نظامى آن مى‌باشد ولى هدف نهايى از اين مبارزه و پيكار اعتلا بخشيدن به اسلام و اقامه شعائر دين است.

از اين‌رو بعضى از فقها تمايز بين دو نوع از جهاد را در نحوه رسيدن به اين هدف كلى و نهايى دانسته‌اند كه مجاهدان هدفشان مستقيماً رسيدن به هدف فوق مى‌باشد ولى جهاد دفاعى را به معنى پيكارى كه در آن به‌طور غيرمستقيم و در مرحله دوم هدف كلى اعتلاى اسلام و اقامه شعائر دينى قابل دسترسى است تفسير نموده‌اند.

برخى نيز جهاد ابتدايى را پيكارى متحرك و انقلابى و جهاد دفاعى را درگيرى انفعالى شمرده‌اند در حالى در همه موارد جهاد به مفهوم قرآنى عناوينى چون متحرك، انقلابى، انفعالى صادق مى‌باشد و از اين نظر فرقى بين ابتدايى و دفاعى وجود ندارد.

تفاوت گذاردن بين دو نوع جهاد ابتدايى و دفاعى ناميده مى‌شود.

با توجه به گستردگى مفهوم تجاوز و متعلق و موارد آن اين نوع تمايز نيز در برخى موارد با اشكال مواجه مى‌شود. زيرا در جهاد ابتدايى نيز مى‌توان مواردى از تجاوز به آزادى و حقوق انسانها و كرامت بشرى را مشاهده نمود.

مگر آن كه تجاوز را به مفهوم خاص تنها در موارد سياسى، اقتصادى و نظامى به كار ببريم و در اين صورت صدق عنوان تجاوز در مواردى از جهاد دفاعى مانند پيشگيرى و عمليات بازدارنده (انباذ) و نيز عمليات برانگيخته شده از تحريكات نظامى و مداخلات سياسى خالى از اشكال نخواهد بود.

در اين ميان مواردى از جهاد در فقه ديده مى‌شود كه در هيچ كدام از دو نوع مزبور نمى‌گنجد مانند: جهاد با بغاة (شورشيان و كسانى كه بر عليه امام دست به قيام و عمليات خصمانه بزنند) و نيز جهاد براى دفع تجاوز به حقوق فردى.

واژه سياسى جهاد رهايى بخشى كه در جريان به استقلال رسيدن ملتهاى مسلمان به