قرآن ضمن تحليل ريشه‌هاى نياز انسان به هدايت الهى و ضرورت بعثت انبياء، نخستين پديده‌اى را كه در زندگى اجتماعى انسان، زمينه اين نياز و ضرورت را فراهم آورده، تحت عنوان اختلاف مطرح مى‌كند. از ديدگاه قرآن، اختلاف در حالى دامنگير جامعه بشرى مى‌شود كه قبلاً وحدت و همگونى، زندگى آرام و مسالمت‌آميزى را به دور از اجحاف، تجاوز و ستم به جامعه بشرى ارزانى داشته بود.

(كٰانَ اَلنّٰاسُ أُمَّةً وٰاحِدَةً فَبَعَثَ الله اَلنَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ اَلْكِتٰابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ اَلنّٰاسِ فِيمَا اِخْتَلَفُوا فِيهِ‌).١

«مردم همه يك امت (جامعه متشكل و همسو) بودند، آنگاه خداوند انبيا را در حالى كه بشارت دهنده و ترساننده بودند مبعوث نمود و با آنان كتاب برحق فرو فرستاد تا در ميان مردم در آنچه اختلاف كرده‌اند قضاوت نموده و حكومت كنند».

ريشه نخستين اختلافى كه در صحنه زندگى اجتماعى بشر ظاهر گرديد در اين آيه به صراحت نيامده است و اين نشاندهنده طبيعى بودن اين اختلاف و نشأت گرفته از فطرت و سرشت انسان در كيفيت بهره‌گيرى از مواهب زندگى و مواد زيستى مى‌باشد.

زندگى تدبيرى كه ريشه در فطرت انسان دارد او را نخست به زندگى اجتماعى و سپس به استخدام ديگران واداشت. انسانها با اين انديشه و باور كه بايد به هر ترتيبى كه ممكن است به نحو احسن زندگى خود را تأمين و به آن ادامه دهد و از اين رو مواد خام را به تصرف خويش درآورده از آنها ارزاق لازم و غذا و پوشاك و مسكن ساخت و به فكر بهره‌گيرى از جانوران افتاد و آنگاه هم‌نوعان خود را به استخدام خويش درآورد.

تفاوت انسانها در بهره‌مندى از قدرت موجب گرديد كه قويتر از زيردستان سود ببرد بدون آن كه به ضعيف اجازه دهد كه وى عمل متقابل انجام دهد روند استخدام و بهره‌كشى دو پديده منفى را در جامعه بشرى به وجود آورد.

حسن انتقام و هرج و مرج كه هر دو براى سعادت بشر خطر بزرگى محسوب مى‌شدند:

[١] . بقره، آيه ٢١٣.