زيرپا گذاردن تعهدات خود مى‌باشد كه در تعبير قرآنى از آن به انباذ ياد شده است. [١] (وَ إِمّٰا تَخٰافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيٰانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلىٰ سَوٰاءٍ‌).

ج - فى سبيل الله كه شامل رفع فتنه، سركوب استكبار، يارى رساندن به مستضعفان در حال پيكار رهايى بخش، ايجاد زمينه‌هاى استقرار حاكميت الهى و اقامه شعائر دينى كه در بحث مربوط به اهداف جهاد به تفصيل از هر كدام گفتگو خواهيم داشت.

مفهوم اسلامى جهاد با تعريف حقوقى جنگ در مورد دفاع مشروع و مخاصمات مسلحانه مقاومت و رهايى بخش و يا جنگهاى انقلابى تطابق دارد و نوع دوم اين جنگها هرچند كه جنبه داخلى داشته و بين دولت و قواى تحت استعمار انجام مى‌گيرد لكن در مطالعات حقوقى و بين المللى و نيز در پروتكل‌ها و كنوانسيونهاى بين المللى و سلسله بحثهاى آكادميك حقوق بين الملل مورد توجه خاص مى‌باشد. [٢]

٦. تعريف جهاد به لحاظ قلمرو آن

تعيين حدود و قلمرو جهاد به لحاظ آثار آن از اهميت خاصى برخوردار مى‌باشد كه به همين دليل بايد در تعريف جهاد، حدود و قلمرو آن مشخص گردد.

حدود و قلمرو جهاد مى‌تواند از نقطه‌نظر زمانى يا مكانى و نيز به لحاظ اشياء و اموالى كه مورد تعرض نظامى قرار مى‌گيرند و يا از نظر نيروى انسانى كه هدف عمليات رزمى جهاد هستند تبيين و تعيين گردد، هرگونه تعدى و افراط در يكى از زمينه‌هاى نامبرده مى‌تواند در صدق عنوان جهاد مؤثر باشد.

چنانكه حمله مسلحانه در اشهر حرم به لحاظ زمانى و منطقه حرم به لحاظ مكانى مشروعيت نداشته و جهاد محسوب نمى‌گردد. همچنين عمليات رزمى بر عليه تأسيسات غيرنظامى و يا افراد غيرنظامى به ترتيبى كه در آينده شرح داده خواهد شد جهاد ناميده نمى‌شود.

اين مورد يكى از نكات برجسته انساندوستانه جهاد به مفهوم اسلامى است كه بر ديدگاههاى معاصر حقوق بين الملل در زمينه حقوق جنگ برترى چشمگير دارد.

بويژه با توجه به آن‌چه كه به عنوان آخرين تئورى در زمينه جنگ ارائه مى‌شود كه معمولاً

[١] . انفال، آيه ٥٨.

[٢] . رك: شارل روسو، حقوق مخاصمات مسلحانه، ج ١ ص ١٢.