فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢١٣ - بخش دوم ماهيت جهاد و اقسام آن
توسل بزور و قواى مسلحانه يا اقدامات تلافى جويانه نام برد. [١]
از آنجا كه جهاد همواره با دعوت آغاز مىگردد از اينرو مىتوان گفت كه هر جهادى با اعلان جنگ نيز همراه مىباشد مگر در موارد انباذ كه در آينده درباره آن بحث خواهيم نمود.
٥. جهاد به لحاظ هدف غايى
صرفنظر از عنصر معنوى در جهاد، مسأله هدف غايى و نتايج مورد نظر در عمليات رزمى مىتواند به نوعى در مشروعيت جهادتين تعريف جهاد مشروع موثر باشد.
در حقوق بين الملل معاصر جنگ را بر حسب غايت و هدف به گونههاى مختلف تعريف مىكنند كه به همين لحاظ به موارد زير قابل تقسيم مىباشد:
١. مخاصمات مسلحانه به منظور دستيابى به فتوحات.
٢. نبرد مسلحانه براى حفظ و توسعه منافع ملى.
٣. دفاع مشروع.
٤. اقدام به عمليات نظامى به منظور اجراى مقررات حقوقى.
٥. تغيير نظام حقوقى از طريق نبرد مسلحانه.
٦. اجراى يك تصميم جمعى به منظور اجراى نظم مورد نظر بين المللى از طريق اقدامات مسلحانه.
٧. پيكار مسلحانه براى ايجاد دگرگونى در افكار و عقائد بر عليه يك ايدئولوژى يا طرز فكر خاص.
٨. مخاصمات مسلحانه براى حفظ توازن و حافظ وضعيت.
گرچه برخى از اين موارد نامبرده شده جنبه بين المللى نداشته، احياناً در يك منطقه و يا در ميان دو كشور همسايه رخ مىدهد لكن همه اين جنگها به لحاظ حقوقى و آثار و مسؤوليتهاى بين المللى ناشى از آن حائز اهميت مىباشند.
جهاد در مفهوم اسلامى مىتواند اهداف و غايات زير را به همراه داشته باشد.
الف - دفاع مشروع در برابر نيروهاى متجاوز.
ب - واكنش سريع نظامى در برابر اهداف تجاوزكارانه دشمنى كه درصدد نقض پيمان و
[١] . رك: شارل روسو، حقوق مخاصمات مسلحانه، ج ١ ص ١١.