فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٠٤ - منشور على عليه السلام

كه موجب تعظيم به حدود الهى است نخواهند خواست، مگر اينكه بى‌درنگ به آنها خواهم داد).

معاهدات و پيمانهائى كه توسط پيامبر (ص) با قبائل و سران دولتها منعقد مى‌گرديد، به دستور آن حضرت توسط كتاب نوشته مى‌شد كه اين اسناد بمانند و مفاد آن تنفيذ گردد [١] .

پيامبر (ص) از پيمان صلحى كه مسلمانان بعدها با روم مى‌بستند پيشاپيش خبر داد:

ان الروم سيصالحكم صلحاً امناً [٢] . (روميان با شما به صلحى توأم با امنيت اقدام خواهند نمود).

منشور على عليه السلام

ما مى‌توانيم منطق اسلام را در زمينه بزرگداشت پيمانها و ميزان ارزش حقوقى قراردادها و لزوم وفاى به تعهدات را در منشور معروف على عليه السلام به طور كاملاً صريح و واضح مطالعه كنيم.

در يكى از فرازهاى اين منشور كه به نام مالك اشتر (استاندار مصر) صادر شده است چنين آمده است:

«هرگاه بين خود و دشمنت پيمان بستى يا او را از طرف خويش به قرارداد و تعهدى برخوردار نمودى، پيمان خود را با وفا همراه كن و با كمال امانت قرارداد خويش را مراعات نما، و امكانات خود را چون سپرى براى حفاظت آنچه تعهد داده‌اى قرار بده، زيرا در ميان فرائض خداوند چيزى كه بيش از بزرگداشت وفاى به پيمان براى اجتماع مردم - با وجود اينكه خواستها و آراء آنان مختلف است - اهميت و ضرورت داشته باشد، وجود ندارد.

در برابر پيمانت بهانه‌جوئى نكن و هيچ نوع خيانت و مكرى را به عهد خويش راه مده و دشمنت را از راه فريب به گمراهى نكشان. بى‌شك بر خداوند كسى جز

[١] . رجوع شود به مكاتيب الرسول، ج ٢، ص ٢٠، شرح السير الكبير، ج ٤، ص ٦٠

[٢] ارشاد السارى لشرح صحيح البخارى، ج ٥، ص ٢٣٢.