فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٢٥ - مشخصات كلى دار الاستضعاف

نيز فقط آن گروه از مستضعفان را كه قادر به هجرت نيستند از اين وظيفه معاف شمرده است.

همچنين، آنجا كه قرآن به وسعت زمين خدا اشاره مى‌كند و مؤمنان را در جهت احراز آزادى عبادت، به اين نكته توجه مى‌دهد [١] اشاره به فريضه هجرت دارد.

در آيه ديگر نيز كه هجرت به سوى خدا و شهادت در اين راه [٢] مطرح شده و يا به هجرت مظلوم از سرزمين ظلم اشاره شده [٣] ، جملگى بر واجب بودن هجرت بر مستضعفان دلالت دارد.

روايات نيز در اين زمينه بسيار است مانند حديث پيامبر (ص):

«من فر بدينه من ارض الى ارض و ان كان شبراً من الارض استوجب الجنة و كان رفيق أبيه ابراهيم» كسى كه بخاطر دينش و به همراه دين خويش از سرزمينى به سرزمين ديگرى هر قدر كوچك باشد فرار نمايد او سزاوار بهشت است و يار او ابراهيم خواهد بود. [٤]

مشخصات كلى دار الاستضعاف

واژه استضعاف در منابع اسلامى (قرآن و حديث) بسيار به كار رفته است و از سوى صاحب‌نظران به گونه‌هاى مختلف مورد تفسير قرار گرفته و به همين لحاظ موضوع يك سلسله بحثهاى اصولى در فلسفه سياسى اسلام قرار گرفته است.

دار الاستضعاف را مى‌توان با مشخصات زير تقسيم‌بندى نموده و مورد بررسى قرار داد:

[١] (يٰا عِبٰادِيَ اَلَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ أَرْضِي وٰاسِعَةٌ فَإِيّٰايَ فَاعْبُدُونِ) (بندگان من كه ايمان آورده‌ايد! زمين من پهناور است مرا عبادت كنيد) عنكبوت: ٥٦

[٢] (وَ اَلَّذِينَ هٰاجَرُوا فِي سَبِيلِ الله ثُمَّ قُتِلُوا أَوْ مٰاتُوا) (آنها كه هجرت مى‌كنند در راه خدا آنگاه كه كشته مى‌شوند و يا مى‌ميرند) حج: ٥٨.

[٣] (وَ اَلَّذِينَ هٰاجَرُوا فِي سبيل الله مِنْ بَعْدِ مٰا ظُلِمُوا)(آنها كه در راه خدا هجرت مى‌كنند بعد از آنكه مورد ستم قرار گرفتند) نساء: ٤٣.

[٤] جواهر الكلام، ج ٢١، ص ٣٤ و ٣٥.