مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٦٠٣ - بحث در «مالِکِ یَوم الدِّین» و «مَلِکِ یَوم الدّین»

الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ) (سوره الحشر (٥٩) آیۀ ٢٣)؛ و مانند: (الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ) (سوره الجمعه (٦٢) آیۀ ١)؛ و مانند: (مَلِكِ النَّاسِ) (سوره النّاس (١١٤) آیۀ‌ ٢).

سوّم آنکه: در قرآن کریم، همیشه نسبت مُلک به خداوند داده شده است نه نسبت مِلک؛ مانند: (أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ) (سوره البقرة (٢) آیۀ ١٠٧؛ و سوره المائدة (٥) آیۀ ٤٠)؛ و مانند (وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ) (سوره آل عمران (٣) آیۀ ١٨٩؛ و ٧ آیۀ دیگر)؛ و مانند: (تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ) (سوره المُلک (‌٦٧) آیۀ ١).

و در هیچ جای قرآن دیده نمی‌شود که نسبت مِلک به خداوند داده شده باشد؛ و علّتش آن است که همان‌طور که زمخشری گفته است: «المُلک یَعُمُّ و المِلک یَخُصُّ.»[١]

و از مجموع آنچه ذکر شد استفاده می‌شود که (مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ) متعیِّن است و لیکن چون از طرفی دو نفر از قرّاء‌ سبعه مشهوره «مالِک» قرائت کرده‌اند, و از طرف دیگر در روایت حلبی از حضرت صادق علیهالسّلام وارد است که: «إنَّه کان یَقرأ (مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ)[٢]»، و از داوود بن فرقد روایت است که گفت: «سَمِعتُ أباعبدالله علیهالسّلام یقرأ ما لا اُحصِی: (مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ)»،[٣] باید گفت: قرائت «مالک» نیز صحیح است؛ خصوصاً پس از آنکه قرائت قُرّاء ‌سبعه مشهوره را متواتر می‌دانند، یعنی تواتر آنها را از رسول الله گفته‌اند.

و علی‌هذا نتیجه چنین می‌شود که هر دو قرائت صحیح و مُجزی است، و

[١]ـ الکشاف، طبع اول، ج ١، ص ٨.

[٢] و ٣ـ تفسیر برهان، طبع سنگی، ج ١، ص ٣٣ [ البرهان فی تفسیر القرآن، ج ١، ص ١١٦].

[٣]