مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٦٠٠ - بحث در «مالِکِ یَوم الدِّین» و «مَلِکِ یَوم الدّین»

و وضع تعیینی و یا تعیُّنی بر تعلّق این معنا بر خارج و بر موضوع است.

و بر همین اساس می‌بینیم که مالک را اضافه به اشیاء خارجیّه می‌کنند و می‌گویند: «مالکُ الدّار و مالکُ الدّابَّة و مالکُ العِقار»، و مَلِک را اضافه به نفوس و اقوام می‌کنند و می‌گویند: «مَلِکُ القوَم و مَلِکُ العَرَب و مَلِکُ الیَمانیّین»؛ و می‌گویند: مَلِکِ‌ فلان عصر و فلان زمان، و نمی‌گویند: مالک فلان عصر. و علی‌هذا در (مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ) أنسب آن است که مَلِک گفته شود چون به یوم نسبت داده می‌شود، و نسبت مالِک به یوم مستحسن نیست به خلاف نسبت مَلِک به یوم؛ می‌گویند: حاکم و سلطان و آمر آن روز، و نمی‌گویند: مالِک آن روز.

استاد ما حضرت آیةالله علاّمه طباطبائی ـ رحمةالله علیه ـ فرموده‌اند:

و قد ذُکِر لکلٍّ من القِرائتَین مَلِکٍ و مالِکٍ وجوهٌ من التّأیید، غیرَ أنّ المعنیَین من السَّلطنة ثابتان فی حَقّه تعالی. و الّذی تعرِفه اللُّغة و العرف أنّ المُلکَ بضَمّ المیم هو المنسوب إلی الزّمان؛ یقال: مَلِکُ العَصْر الفلانی، و لا یقال: مالِک العصر الفلانی إلّا بعنایةٍ بعیدة. و قد قال تعالی: (مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ) فنسبه إلی الیوم، و قال أیضًا: (لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ)؛ (سوره غافر (٤٠) آیه ١٦).[١]

و زمخشریّ گفته است:

و (مَلِکِ) هو الإختیار؛ لأنّه قِراءة أهل الحرَمَین، و لقوله: (لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ)، و لقوله: (مَلِكِ النَّاسِ)، و لأن المُلک یَعُمُّ و المِلک یَخُصّ.[٢]

در مجمع البیان گوید:

المَلِک: القادِر الواسِعُ للقُدرَةِ الّذی له السّیاسة و التّدبیر، و المالِک: القادر

[١]ـ المیزان، ج ١، ص ٢٢.

[٢]ـ الکشّاف، طبع اوّل، ج ١، ص ٨.