مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٦٢٥ - دربار&#١٧٢٨ آی&#١٧٢٨ «فَلیَمدُد بِسَبَبٍ إلَی السَّماءِ ثُمَّ لیَقطَع»

خداست، نظیر آیۀ شریفه: (أَمَّنْ هَذَا الَّذِي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمَنِ إِنِ الْكَافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ)[١] است.

معنی و محتوای تأثیر در اسباب، در مسبّبات خداست؛ «الکُلُّ عِبارَةٌ و أنتَ المَعنَی». پس هر‌ کس به هر سبب و واسطه‌ای دست زند، به خدا دست زده ‌است؛ و حلّ مشکل او را جز خدا هیچ موجودی نمی‌تواند بنماید؛ و کسی که به اسباب متوسّل شود و اثر را از خدا نداند و سبب را بدون محتوی و معنی بداند، همچون کسی است که به ریسمانی آویزان شده است ولی ریسمان را بریده است. زیرا حقیقتِ اثرِ اسباب در معنی است، و حقیقتِ نگاهداری ریسمان در عدم قطع است.

و بنابراین محصّل معنی این می‌شود که: هر کس چنین گمان می‌کند که در دنیا و آخرت کار به دست خدا نیست و بالأخره خداوند او را نصرت و مدد نمی‌کند و حلّ مشکل نمی‌نماید، او به هر سبب و اثری دست آزد و به هر متّکَی و محلّ اعتمادی تکیه زند ـگرچه در ازای اسباب به قدر زمین تا آسمان باشدـ مفیدفائده جز خداوند نخواهد ‌بود. و اگر خدا را مِنها کنیم، مانند آن است که روح اسباب را گرفته باشیم؛ مثل آنکه ریسمان را بریده باشیم. و آیا کثرت اسباب ـگرچه از زمین تا آسمان باشد ـ بدون رَبط، همچون بریدگی ریسمان مثمر ثمر خواهد بود؟!

و بنابراین معنای آیه این‌طور می‌شود که: کسی که بپندارد خداوند مؤثّر و مددکار و یار و ناصر او در دنیا و آخرت نیست، ریسمانی از زمین تا به آسمان بکشد و خود را بدان بیاویزد و سپس ریسمان را قطع کند، آیا این حیله و این ریسمان‌کِشی، موجب وصول به مقصد و از بین بردن قدرت و حکم خدا می‌شود؟! نه، بلکه به واسطۀ بریدگی که عدم ربط به خداست خود را در هوا معلّق نموده و طبعاً در وادی هلاک و بوار سقوط داده است.

[١]ـ سوره الملک (٦٧) آیه ٢٠.