[١]* فروتنى و تواضعش نسبت به صغیر و کبیر بیشتر بود و نرم‌تر و ملایم‌تر بود و اخلاقش خوش‌تر و لطیف‌تر و به حقّ داناتر و از کبر و خودپسندى دورتر بود. و این حال آن حضرت بود در دو زمان: زمان خلافت؛ و زمان‌ قبل از خلافت؛ ریاست و امارت او را تغییر نداد و حکومت اخلاق او را عوض نکرد. چگونه ریاست اخلاق او را عوض کند، و همیشه او رئیس بود و چگونه امارت، سجیّۀ او را تغییر دهد و همیشه او امیر بود. او از خلافت شرافتى را اخذ ننمود و از آن زینتى به خود نگرفت بلکه چنان‌که ابوعبدالله احمد بن حنبل گفته است همان‌طور بود.

شیخ ابوالفرج عبدالرَّحمن بن علىّ ابن الجَوزى در تاریخ معروف خود المنتظم گفته است:

”در محضر احمد بن حنبل از خلافت ابوبکر و على سخن گفتند و بسیار گفتند. سپس احمد سر خود را بلند نموده گفت: زیاد سخن گفتید، إنَّ عَلِیًّا لَم تَزِنهُ الخِلافَةُ و لکِنَّهُ زانَها: خلافت على را زینت نداد بلکه على خلافت را زینت داد. و این کلام بمفهومه دلالت دارد بر آنکه غیر على از خلافت زینت یافتند و نقصان خود را به خلافت تمام نمودند، و در على علیهالسّلام نقص نبود تا آنکه محتاج شود به خلافت نقص خود را تتمیم کند؛ بلکه خلافت صاحب عیب و نقص بود و به ولایت على نقص خود را تمام کرد.“

و دیگر آنکه: آنچه بر ارباب شجاعت و کشندگان نفوس و ریختن خون غلبه دارد آن است که بسیار کم‌گذشت و بعیدالعفو هستند؛ چون داراى جگرهاى پر غیظ و غضب و دل‌هاى ملتهب و آتشین هستند و قواى غضبیّه در آنها شدید است. و امّا حال أمیرالمؤمنین علیهالسّلام را در بسیارى خون‌ریزى و در عین حال، گذشت و عفو و اغماض و حلم و غلبه بر هواى نفس دانستى و دیدى چگونه در یوم جَمَل پس از فتح و پیروزى و غلبه بر دشمن، عفو و اغماض نمود و کرامت و بزرگى به خرج داد.٢

و چه خوب ”مهیار“ راجع به آن حضرت سروده است‌:

حَتّى إذا دارَت رَحى بَغیِهِم		عَلَیهِم و سَبَقَ السَّیفُ العَذَل
عاذُوا بِعَفوِ ماجِدٍ مُعَوَّدٍ		لِلعَفوِ حَمّالٍ لَهُم عَلَى العِلَل
فَنَجَّتِ البُقیا عَلَیهِم مَن نَجا		و أکَلَ الحَدیدُ مِنهُم مَن أکَل
أطَّت بِهِم أرحامُهُم فَلَم یُطِع		ثائِرَةُ الغَیظِ و لَم یَشفِ الغَلَل