مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٥٢ - دلالت همه موجودات بر وجود مقدّس باری تعالی

و لذا هر چه انسان از محیط تصنّع دور باشد و به مناظر طبیعی نزدیک‌تر، بهتر می‌تواند از مشاهده آثار خدا، معرفت پیدا کند. لذا انبیاء و اولیاء در بیابان‌ها و غارها زندگی می‌نمودند و در کوه‌ها به عبادت مشغول بودند.

هرچند مناظر تصنّعی هم مخلوق خداست الاّ آنکه چون در بدو نظر انسان او را مخلوق دست بشر می‌بیند، در وهلۀ اوّل برای مردانی که در معرفت کامل نیستند پی بردن از آنها به وجود صانع مشکل است.

شدّت ظهور، علّت خفاء خداوند

اصولاً باید دانست که علّت خفاء خداوند، ظهور اوست؛ زیرا هر چیزی به ضدّ او شناخته می‌شود، روشنی به تاریکی؛ تُعرَف الأشیاء بأضدادها.[١] علم را با جهل و قدرت را با ضعف می‌توان تشخیص داد و لیکن در عالم جز خدا چیز دیگری نیست.

دلالت همه موجودات بر وجود مقدّس باری تعالی

[١]ـ شرح منظومه سبزواری، ج ٥، ص ٤١٤: «کان الأشیاءُ تعرف بأضدادها.» ترجمه:

«اشیاء به واسطه أضدادشان شناخته می‌شوند.» (محقّق)

[٢]ـ خ ل: «من دونِ نورِ وَجهِهِ سِواهُ فَیءٌ».

[٣]ـ شرح منظومه، ج ٢، ص ٣٥، قسمت حکمت (خطبه). ترجمه دو بیت اوّل از الله شناسی، ج ٣، ص ٢٣٥، و بیت سوّم از اسرار ملکوت، ج ١، ص ١٣٩:

«١. ای کسی که از زیادی نورت پنهان شده‌ای! ظاهر و آشکار هستی، و پنهان و مختفی در عین ظهور و آشکارایی. *