«إلهِی و مَوْلایَ! اجْرَیْتَ عَلَیَّ حُکْمًا اتَّبَعْتُ فِیهِ هَوى‌ نَفْسِی و لَمْ احْتَرِسْ فِیهِ مِنْ تَزْیِینِ عَدُوِّی؛ فَغَرَّنِی بِما أهْوى‌ و أسْعَدَهُ عَلى‌ ذلِکَ الْقَضاءُ، فَتَجاوَزْتُ بِما جَرى‌ عَلَیَّ مِنْ ذلِکَ بعضَ [مِنْ نَقْضِ] حُدُودِکَ و خالَفْتُ بَعْضَ أوامِرِکَ.»[١]

نکوهش مکن چرخ نیلوفری را ـ الخ.[٢]

[١]* ص ١٣٧ و بحار الأنوار، ج ٦٧، ص ٦٥، به نقل از معانی الأخبار و امالی صدوق این‌گونه وارد است: «عن أمِیرِالمُؤمِنِینَ علیهالسّلام قالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَه صلّی اللَه علیه و آله بَعَثَ سَرِیَّةً فَلَمّا رَجَعُوا قالَ: ”مَرحَبًا بِقَومٍ قَضَوُا الجِهادَ الأصغَرَ و بَقِیَ عَلَیهِمُ الجِهادُ الأکبَرُ.“ قِیلَ: یا رَسُولَ اللَهِ، و ما الجِهادُ الأکبَرُ؟! قالَ: ”جِهادُ النَّفسِ.“»

ترجمه: «از أمیرالمؤمنین علیهالسّلام روایت شده که فرمود: رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم گروهى از مسلمانان را به سریّه‌اى (جنگ‌هایى که آن حضرت شخصاً در آن شرکت نداشتند) فرستادند؛ وقتى بازگشتند به آنان فرمود: ”آفرین بر گروهى که جهاد کوچک‌تر را انجام دادند، و جهاد بزرگترشان باقى مانده است!“ شخصى عرض کرد: یا رسول الله، جهاد بزرگ‌تر چیست؟! فرمود: ”جهاد با هواى نفس.“» (محقّق)

جهت اطّلاع بیشتر پیرامون منابع این روایت شریف رجوع شود به: رساله سیر و سلوک منسوب به بحر العلوم، ص ٥٩.

[٦١٦]ـ المصباح للکفعمی، ص ٥٥٥، قسمتی از دعای کمیل. ترجمه:

«اى خداى من و اى مولاى من! تو حکم و دستوری را بر من مقرّر فرمودی که من در انجام آن از هواى نفس خود تبعیّت کرده و خود را از تزیین و آراستن دشمن خویش (نفس) حفظ و حراست ننمودم؛ بنابراین او هم به آنچه می‌خواست مرا فریب داد و علاوه بر این، قضا و مقدّرات نیز او را مساعدت و یاری نمود، تا اینکه در اثر آنچه که بر من گذشت از بعضی حدود و احکام تو تجاوز کرده و نسبت به برخی از اوامرت مخالفت ورزیدم‌.» (محقّق)

[٢]ـ دیوان ناصر خسرو، ص ١٤٢، گزیده‌ای از قصیده ٦٤:

برون کُن ز سر باد و خیره‌سری را		نکوهش مکن چرخ نیلوفری را
نشاید ز دانا نکوهش بریّ را *		بری دان از افعال، چرخ برین را