مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٢٤١ - اشعار ادیبالممالک فراهانی در اوضاع عرب قبل از ظهور اسلام

اسلام مانند برق در دنیای آن روز پیشروی کرد و دنیا [را] گرفت؛ چون مردم مسلمان از روی عقیدت کار می‌کردند و قصد آنها مملکت‌گیری نبود و راه فساد در آنها رخنه پیدا نکرده بود. از افریقا و أندُلُس و اسپانیا و ایران و ترکستان و روم، همه در تحت لوای اسلام به زودی درآمد؛ به طوری که مردان ممالک خارجه نه تنها ظاهراً زیر بار اسلام درآمدند، [بلکه] حقیقتاً متدیّن به دین گشتند. مردمان ایران نماز می‌خواندند در حالتی‌که هزار سال بر آتش سجده می‌کردند، مردمان افریقیه در سابق مشرک بودند، مردان اسپانیا و روم مسیحی بودند؛ اینها با آغوش باز قلباً بدین دین معتقد شدند.

اشعار ادیب‌الممالک فراهانی در اوضاع عرب قبل از ظهور اسلام

اشعار ادیب‌الممالک: «برخیز شتر‌بانا بر‌بند کجاوه» ـ الخ.[١]

[١]* و ابن شهرآشوب روایت کرده است که:

حق تعالى ملکى را فرستاد به سوى کسرى در وقت گرمى هوا که او به خلوت رفته بود و گفت: ”اى کسرى! مسلمان شو و اگر نه این عصا را مى‌شکنم!“ کسرى گفت: بهل بهل! پس آن ملک رفت و کسرى پاسبانان خود را طلبید و گفت: چرا گذاشتید که این مرد به نزد من آید؟ گفتند: ما کسى را ندیدیم. پس بعد از یک سال باز در همان وقت ملک آمد و چنان گفت و باز او چنان جواب گفت. پس در سال سوّم باز در همان وقت آمد و گفت: ”مسلمان شو و اگر نه عصا را مى‌شکنم!“ کسرى گفت: بهل بهل. پس ملک، عصا را شکست و بیرون رفت و در همان شب پسرش او را کشت.٧

١) تاریخ طبرى، ج ٢، ص ١٣٢؛ المنتظم، ج ٣، ص ٢٨٢.

٢) مناقب ابن شهرآشوب، ج ١، ص ١١٣.

٣) همان مصدر؛ خرایج، ج ١، ص ٦٤.

٤) خرایج، ج ١، ص ١٣٣.

٥) رجوع شود به: تاریخ طبرى، ج ٢، ص ١٣٣ إلی ١٣٤ و المنتظم، ج ٣، ص ٢٨٢ إلی ٢٨٣.

٦) مناقب إبن شهرآشوب، ج ١، ص ١١٣.

٧) همان مصدر، ص ٥٠.» ـ پایان متن منقول از حیاةالقلوب.

[٢٨٢]- دیوان ادیب‌الممالک، ص ٥١١: