مطلع انوار - حسینی طهرانی، سیّد محمّد حسین - الصفحة ٤٣٤ - شرائط پذیرش توبه

تمام این مطالب را به عنوان مقدّمه عرضه داشتم، و می‌خواستم تتمّۀ سخنان دیشب را راجع به توبه عرضه بدارم.

در توبه لازم نیست که انسان لفظاً استغفر الله بگوید؛ بلکه همان ندامت و پشیمانی که مقارن با عزم بر ترک معصیت باشد، کافی است.

قالَ رَسُولُ اللهِ صلّیَ اللهُ علیهِ و آلهِ و سَلَّمَ: «کَفَی بِالنَّدَمِ تَوبَةً.»[١]

و این ندامت برای او حاصل نمی‌شود مگر به دو چیز:

اوّل آنکه: بداند این عمل مخالف رضای خداست؛

دوّم آنکه: بداند هر عملِ مخالفِ رضای خدا، ایجاد جهنّم برای انسان می‌کند.

قال أمیرالمؤمنین علیهالسّلام: «التوبةُ بین الفرضین: أحدهما العِلمُ، و الثانی العزمُ علی الترک.»[٢]

و حضرت سجّاد علیهالسّلام می‌فرماید: «إلهی إن کان النَّدمُ توبةً فأنا أندَمُ النّادِمینَ، و إن یَکنِ الإستغفارُ مِن الخَطِیئَةِ حِطّةً لِلذّنوبِ فإنّی لَکَ مِن المُستغفِرینَ.»[٣]

شرائط پذیرش توبه

توبه اگر در حقوق النّاس [است] تا رد نکند حقّ مردم را به صاحبش، توبه او مقبول نمی‌شود، و اگر در حقوق الله است و از چیز‌هایی است که ترک آن قضا دارد بدون قضا توبه مقبول نیست. بلی اگر در حقوق الله باشد که قضائی بر او نباشد یا قضای او را اتیان کرده باشد یا تصمیم بر اتیان داشته باشد یا حقوق النّاس را داده

[١]ـ التوحید، ص ٤٠٧. معاد شناسی، ج ٩، ص ٣٤٢:

«رسول خدا فرموده است: همان ندامت تنها، براى تحقّق توبه کافى است.»

[٢]ـ ترجمه: «توبه، ملازم با دو امر واجب و ضروری است: یکی از آن دو علم به عصیان و دیگری عزم بر ترک گناه است.» (محقّق)

[٣]ـ الصحیفة السجّادیّة الکاملة، فی دعائه بالتوبة، ص ١٦٤، با قدری اختلاف. ترجمه:

«بار خدایا! اگر پشیمانى از گناه توبه است پس من پشیمان‌ترین پشیمان‌ها هستم، و اگر استغفار از گناه سبب ریختن گناهان است پس من به درگاه تو از استغفار کنندگان هستم.‌» (محقّق)